Zaparcia czynnościowe

Zaparcia czynnościoweOceń:
(3.86/5 z 7 ocen)
Zaparcia czynnościowe
Fot. Photl.com

Co to jest i jakie są przyczyny?

Zaparcie to zbyt mała częstość wypróżnień lub stolce twarde, oddawane z wysiłkiem, którym często towarzyszy uczucie niepełnego wypróżnienia.

Najczęściej występuje tzw. zaparcie idiopatyczne, czyli takie, którego nie powoduje żadna choroba organiczna (zobacz: Zaparcia). Wśród chorób typowo czynnościowych związanych z tym objawem wyróżnia się 2 główne: zespół jelita nadwrażliwego z zaparciami oraz zaparcia czynnościowe.

Aby rozpoznać zaparcie czynnościowe, muszą być spełnione wymienione niżej punkty, które określają tzw. III Kryteria Rzymskie:

  1. Dwa lub więcej z poniższych objawów podczas ≥25% defekacji: parcie, twarde stolce, uczucie niepełnego wypróżnienia, uczucie zablokowania odbytu lub odbytnicy, potrzeba ręcznych manipulacji, mniej niż 3 wypróżnienia tygodniowo;
  2. Luźne stolce występują bardzo rzadko bez stosowania środków przeczyszczających;
  3. Nie są spełnione kryteria zespołu jelita nadwrażliwego.

Za przyczyną czynnościową zgłaszanych objawów przemawiają:

  • współistnienie innych objawów, jak wczesne uczucie sytości po posiłku, przykry zapach z ust, nudności, kurcze jelit, częste oddawanie gazów
  • ustąpienie dolegliwości po defekacji, oddaniu gazów
  • brak objawów nocnych
  • prawidłowe wyniki badań laboratoryjnych, endoskopowych i obrazowych.

Przyczyny zaparć czynnościowych nie są jeszcze w pełni poznane. Zwykle dzieli się je na zaparcia spowodowane zwolnionym całkowitym lub odcinkowym pasażem przez okrężnicę oraz związane z nieprawidłowym pasażem przez odbytnicę i odbyt. Może występować kombinacja dwóch powyższych przyczyn.

Bardzo często zaparcie ma tło psychosomatyczne – stres psychiczny, ciągły pośpiech, czynniki cywilizacyjne i społeczne. Ciągłe celowe hamowanie odruchu defekacji może spowodować zmianę progu odczuwania parcia na stolec receptorów czuciowych w odbytnicy. Zaburzony zostaje dobowy rytm pracy jelit, zwłaszcza gdy spożywamy obfite posiłki wieczorem, rezygnując ze śniadań. Zaparcie czasem może być sygnałem poważniejszych chorób, np. zwężeń w przebiegu zapalnych chorób jelit, niedokrwienia jelit, niedrożności przewodu pokarmowego, raka jelita grubego. Zaparciom sprzyjają, często występujące, uchyłki jelita grubego i żylaki odbytu (hemoroidy).

Mogą także występować w chorobach neurologicznych, m.in. obwodowego i ośrodkowego układu nerwowego (np. neuropatia cukrzycowa, choroby naczyniowe mózgu, choroba Parkinsona), endokrynologicznych (np. niedoczynność tarczycy, przysadki, nadczynność przytarczyc), metabolicznych (w mocznicy), tkanki łącznej (np. twardzinie układowej) a także w depresji. Liczne leki mogą być powodem zaparć, m.in.: znieczulające i przeciwbólowe, przeciwdepresyjne, przeciwdrgawkowe, przeciwparkinsonowskie, preparaty żelaza, wapnia, glinu, opioidy, przeciwnadciśnieniowe (beta-blokery, sartany, diuretyki, blokery kanału wapniowego), doustne środki antykoncepcyjne.

Jak często występuje?

Zaparcia występują bardzo często – nawet u do 30% populacji ogólnej; częściej u kobiet i u osób po 60. rż. Czasami występują rodzinnie.

Jak się objawia?

Częste skargi pacjentów to: nieregularne wypróżnianie, oddawanie stolca tylko po przyjęciu leków przeczyszczających lub konieczność stosowania lewatyw, brak lub nieefektywne parcie na stolec, wydalanie stolca o nieprawidłowej konsystencji, uczucie niepełnego wypróżnienia, a czasem nawet konieczność ręcznego wspomagania wypróżnienia.

Tym objawom mogą towarzyszyć: wzdęcie, uczucie ciężaru w brzuchu, a także nudności czy bóle głowy.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

W razie zaparcia można radzić sobie różnymi, dostępnymi nawet bez recepty, środkami farmakologicznymi. Należy jednak zastosować je z umiarem, ponieważ czasami niewielka dawka leku może spowodować nadmierny skutek – biegunkę, dolegliwości bólowe. Jednak w postępowaniu z przewlekłymi zaparciami, konieczne jest właściwe postępowanie niefarmakologiczne. Potrzebna jest porada lekarza, który udzieli informacji o zmianie stylu życia, doradzi, które środki farmakologiczne będą w danym przypadku najskuteczniejsze i ustali, czy są wskazania do dokładniejszej diagnostyki.

Jak lekarz stawia diagnozę?

Najważniejsze w celu rozpoznania zaparć czynnościowych jest dokładne zebranie wywiadu. To na podstawie skarg pacjenta lekarz stawia diagnozę, ponieważ wszelkie badania dodatkowe mają jedynie potwierdzić brak jakichkolwiek zmian patologicznych. Zwykle nie są one konieczne do postawienia rozpoznania, czasami jednak są potrzebne w celu wykluczenia zmian organicznych i także upewnienia lekarza i pacjenta o słuszności diagnozy.

Istotne jest badanie palcem przez odbyt, tzw. badanie per rectum, które może wykazać problemy z napięciem zwieracza odbytu, obecność szczelin, owrzodzeń i żylaków odbytu.

Wykonanie badań laboratoryjnych jest pomocne w wykluczeniu innych niż czynnościowe przyczyn zaparć. Lekarz zleci wykonanie morfologii krwi obwodowej, białka CRP, stężenia wapnia i fosforanów, aktywności enzymów wątrobowych i stężenia hormonów tarczycy w surowicy. Wykonanie zdjęcia przeglądowego jamy brzusznej zarówno w pozycji pionowej, jak i na leżąco, wskazane jest w przypadku podejrzenia niedrożności mechanicznej przewodu pokarmowego. Często rozstrzygające znaczenie ma badanie endoskopowe jelita grubego – kolonoskopia, która oczywiście nie wykaże w zaparciach czynnościowych żadnych odchyleń. Czasami konieczne są bardziej specjalistyczne badania czynnościowych zaburzeń motoryki przewodu pokarmowego, np. manometria odbytu i odbytnicy, defekografia, elektromiografia mięśni dna miednicy mniejszej.

Jakie są sposoby leczenia?

Terapię zwykle należy zacząć od środków pobudzających i osmotycznych. Dawkę leku należy dobrać indywidualnie do potrzeb pacjenta. Czasami dopiero skojarzenie 2 leków daje efekty. W razie nieskutecznej 2–3-miesięcznej terapii można rozważyć przeprowadzenie badań czynnościowych. W razie zaparć spowodowanych utrudnionym pasażem stolca przez odbytnicę i odbyt, stosuje się metodę tzw. biofeedbacku. Polega ona na wyćwiczeniu prawidłowego odruchu defekacyjnego na podstawie zapisu manometrycznego. Metoda ta jest dotąd różnie oceniana i mało dostępna.

Środki bez recepty:

  • środki pobudzające: tabletki zawierające antrachinony (kora kruszyny, korzeń rzewienia, liście senesu)
  • środki zwiększające objętość mas kałowych (pęczniejące): babka płesznik
  • środki powlekające i zmiękczające: parafina płynna
  • preparaty aloesu: Boldaloin
  • środki zmiękczające masy kałowe: dokuzan sodowy (kapsułki).

Środki na receptę:

  • środki pobudzające: bisacodyl (tabletki lub czopki)
  • środki osmotyczne: lactuloza (syrop), makrogole (popularne środki do przygotowania do kolonoskopii), preparaty glicerolu (czopki, wlewki), wlewki doodbytnicze z fosforanów.

W razie wystąpienia silnego zaparcia, na które nie działają powyższe leki, można doraźnie zastosować enemę (lewatywę) dostępną w aptece. Należy pamiętać, że nie można takiego rozwiązania stosować przewlekle, a jedynie w niektórych przypadkach.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Czasami już zmiana stylu życia i pozbycie się niewłaściwych nawyków eliminuje problem zaparć. Czasami zaś konieczne jest okresowe stosowanie leków przeczyszczających. Należy pamiętać o stosowaniu ich jedynie wtedy, gdy naturalne metody okażą się nieskuteczne i okresowo zmieniać preparaty.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

Dieta jest jedną z najistotniejszych części terapii antyzaparciowej. Należy stosować się do zasad zdrowego odżywiania – m.in. spożywać co najmniej 3 posiłki dziennie, zaczynając od śniadania.

Wskazane jest unikanie żywności wysokoprzetworzonej, bogatej w cukry. Należy zwiększyć objętość spożywanego błonnika pokarmowego (otręby pszenne, musli, owoce). Należy pamiętać o odpowiedniej ilości wypijanych płynów (ponad 3 litry/dobę).

Zalecana jest codzienna aktywność fizyczna. Niezmiernie ważne są odpowiednie warunki wypróżniania – spokój, brak pośpiechu, próby spokojnego wypróżniania bez nadmiernego parcia. Należy odstawić leki nasilające zaparcia po konsultacji z lekarzem.

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Należy przestrzegać ww. zasad żywienia i zdrowego stylu życia. U osób predysponowanych do występowania zaparć, pojawiają się one czasami już w wieku młodzieńczym, a z czasem potrafią się nasilać. Nie zapobiegniemy takiej genetycznej predyspozycji, ale na pewno możemy podjąć skuteczne działania, aby unikać zaparć.

Zaparcia czynnościowe w pytaniach i odpowiedziach

Czy zaparcia są objawem groźnym dla zdrowia, czy powinny nas niepokoić?

Najczęściej są to objawy przewlekłe, występujące latami i niebudzące niepokoju. Jednak, gdy są objawem nowym lub gdy towarzyszą im inne objawy, tzw. alarmowe, należy przeprowadzić podstawową diagnostykę. Tymi objawami są, m.in. chudnięcie, niedokrwistość, krwawienia z przewodu pokarmowego, nocne bóle brzucha, dodatni wywiad rodzinny w kierunku raka jelita grubego.

Czy w przypadku występowania zaparć konieczna jest kolonoskopia?

Do rozpoznania zaparć czynnościowych nie jest konieczne wykonanie badania endoskopowego jelita grubego – czyli kolonoskopii. Jednakże w razie jakichkolwiek podejrzeń, że przyczyną zaparć może być jakaś choroba organiczna jelit oraz u osób po 50. rż., należy to badanie wykonać. Dotyczy to także występowania tzw. objawów alarmowych (patrz pyt. 1).

Czasami pacjenci z zaparciami czynnościowymi nalegają na przeprowadzenie kolejnego badania kolonoskopowego. Należy pamiętać, że kolonoskopia jest w tym przypadku jedynie badaniem diagnostycznym, nie leczy zaparć i nie eliminuje ich przyczyn. Nie ma potrzeby powtarzania badania, chyba że istnieją do tego inne wskazania – np. nadzór po polipektomii polipów jelita grubego.

Czy przewlekłe stosowanie leków przeczyszczających jest całkowicie bezpieczne?

Najkorzystniejsze jest stosowanie naturalnych metod. Jeśli one nie zdają egzaminu, należy wspomóc się metodami farmakologicznymi, jednak należy zachować w tym umiar. Drażniące leki przeczyszczające mogą z czasem prowadzić do melanozy jelita (przebarwienia błony śluzowej), zmian degeneracyjnych włókien nerwowych i obrzęku komórek zwojowych w ścianie jelit. Może to doprowadzić do wtórnego zaparcia i oporności na te leki.

Jak każde leki, także te przeczyszczające, mogą powodować pewne niepożądane – wzdęcia, uczucie pełności w jamie brzusznej, bóle brzucha, zaburzenia wodno-elektrolitowe. Dlatego ważne jest indywidualne dobranie najkorzystniejszego leczenia.

Czy pomoże hydrokolonoterapia?

Zabieg ten polega na wypłukiwaniu stolca z jelita za pomocą wody i reklamowany jako środek zapobiegający zaparciom, a nawet odchudzający. Nie ma podstaw naukowych potwierdzających jego skuteczność i nie jest polecany przez lekarzy.

Obecność w jelicie stolca i dużej ilości bakterii jest stanem fizjologicznym i nie ma powodu, aby tę zawartość jelita usuwać w sposób inwazyjny. W razie silnego zaparcia może prowadzić do chwilowej poprawy, jednak nie likwiduje przyczyn zaparć. Wprost przeciwnie – takie zabiegi mogą prowadzić do „leniwego” jelita, czyli zaburzać pracę jelit. Na pewno niekorzystne jest także zaburzenie równowagi flory bakteryjnej w jelicie, co może u osób predysponowanych prowadzić do rozwinięcia się np. grzybicy.

Poza tym nie można zapominać, że jak każdy zabieg inwazyjny, może spowodować powikłania (w skrajnych przypadkach perforację jelita).

Czy polipy jelita grubego powodują zaparcia?

Polipy jelita grubego zwykle nie powodują żadnych objawów. Poza dodatnim wynikiem badania kału na krew utajoną, nie można ich rozpoznać przed wykonaniem kolonoskopii. Należy je usuwać i kontrolować, ale nie powodują zaparć.

Natomiast występowanie żylaków odbytu (hemoroidów, guzków krwawniczych) może być następstwem zaparć, ale jednocześnie je nasilać. Ból i krwawienia związane z defekacją w przypadku występowania żylaków odbytu powodują odruchowe wstrzymywanie stolca i prowadzą do zaparcia. Dlatego ważne jest leczenie hemoroidów – farmakologiczne i chirurgiczne.


Piśmiennictwo:

Zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego pod red. Leszka Paradowskiego.
Data utworzenia: 18.09.2012
Udostępnij:
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • Kampania „Szczęśliwa wątroba, szczęśliwy Ty”
    Polacy niewiele wiedzą o tym, jak ważna dla naszego zdrowia jest wątroba – twierdzą organizatorzy rozpoczynającej się kampanii edukacyjnej „Szczęśliwa wątroba, szczęśliwy Ty”. Kampania ma zwiększyć świadomość Polaków na temat istotnej roli tego narządu.
  • Druk wątroby 3D ułatwi operacje
    Student medycyny Uniwersytetu Jagiellońskiego Jan Witowski opracował innowacyjną, prawdopodobnie najtańszą na świecie metodę druku modeli wątroby 3D. Wydrukowane egzemplarze już pomagają operować pojedynczych pacjentów.
  • Sanepid: mycie rąk chroni przed WZW A
    Przestrzegania higieny nie można w tych czasach nazywać ekstrawagancją, a mycie rąk potrafi naprawdę skutecznie chronić przez WZW typu A – mówi PAP dyrektor Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Poznaniu dr Andrzej Trybusz.

Lekarze odpowiadają na pytania

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies