26 listopada 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Choroba Leśniowskiego i Crohna

Choroba Leśniowskiego i Crohna

Co to jest choroba Leśniowskiego i Crohna i jakie są jej przyczyny?

Choroba Leśniowskiego i Crohna (łac. morbus Leśniowski-Crohn, ang. Crohn’s disease, CD; potoczne określenie „choroba Crohna”) należy do nieswoistych chorób zapalnych jelit. Może dotyczyć każdego odcinka przewodu pokarmowego – od jamy ustnej do odbytu.

Najczęstszą lokalizacją zmian zapalnych jest końcowy odcinek jelita krętego, a w następnej kolejności jelito cienkie i grube oraz samo jelito grube. Zmiany w przełyku, żołądku i dwunastnicy występują w niewielkim odsetku przypadków, zmiany w okolicy odbytu w postaci szczelin, ropni i przetok – u około połowy chorych.

Dokładna przyczyna choroby Leśniowskiego i Crohna nie jest znana. Wśród mechanizmów powstawania wymienia się 3 główne czynniki: osobniczą podatność (genetyczną), mikroflorę jelitową i odpowiedź immunologiczną błony śluzowej pacjenta. Choroba rozwija się, gdy u podatnych osób wystąpi upośledzenie mechanizmów odpowiedzi immunologicznej na drobnoustroje wewnętrzne.

Jak często występuje choroba Leśniowskiego i Crohna?

REKLAMA

Zachorowalność na chorobę Leśniowskiego i Crohna w Europie wynosi od 1 do prawie 11,4 na 100 000 ludności rocznie. Według danych brytyjskich liczba zachorowań na choroby zapalne jelit zwiększa się dwukrotnie co 10 lat. W Polsce epidemiologia choroby Leśniowskiego i Crohna nie została dokładnie poznana, ale w ostatnich latach notuje się zwiększenie częstości zachorowań, zwłaszcza u dzieci. Największa zachorowalność przypada na wiek młodzieńczy oraz na 3. i 4. dekadę życia, choć niektórzy uważają, że drugi szczyt częstości zachorowań przypada po 60. roku życia.

Według ostatnich danych z 88 ośrodków z początku 2012 r. według Krajowego Rejestru choroby Leśniowskiego i Crohna w Polsce zarejestrowano 5191 chorych (www.chorobacrohna.pl). 15% krewnych pierwszego stopnia osób chorujących na nieswoiste choroby zapalne jelit także cierpi na te choroby. Ryzyko zachorowania wynosi: 8,9% u potomstwa, 8,8% u rodzeństwa i 3,5% u rodziców.

Jak się objawia choroba Leśniowskiego i Crohna?

Do ogólnych, nieswoistych objawów należą: osłabienie, gorączka i zmniejszenie masy ciała (może być spowodowane niedostatecznym odżywianiem lub zespołem złego wchłaniania.

Objawy miejscowe zależą od lokalizacji, rozległości i stopnia zaawansowania zmian w przewodzie pokarmowym. Najczęściej – u 40–50% chorych – zajęty jest końcowy odcinek jelita krętego (ileitis terminalis), u 30–40% równocześnie jelito cienkie i grube (ileocolitis), a u 20% tylko jelito grube. Znacznie rzadsze jest zajęcie bliższego odcinka jelita cienkiego, a wyjątkowe górnego odcinka przewodu pokarmowego lub wyrostka robaczkowego.

Obraz kliniczny zależy od lokalizacji zmian:

  • klasyczna postać z zajęciem końcowego odcinka jelita krętego – zaczyna się zwykle skrycie, niekiedy pierwszym objawem jest niedokrwistość lub gorączka o nieznanej przyczynie. U większości chorych dominują ból brzucha i biegunka. U ~30% chorych wyczuwalny jest guz w prawym dolnym kwadrancie jamy brzusznej. Rozległe zajęcie jelita cienkiego powoduje zespół złego wchłaniania manifestujący się głównie biegunką tłuszczową, ponadto: niedokrwistością, hipoproteinemią, awitaminozą (zwłaszcza B12) i zaburzeniami elektrolitowymi. Z biegiem czasu ujawniają się niedożywienie i wyniszczenie.
  • jelito grube – objawy mogą przypominać wrzodziejące zapalenie jelita grubego; najczęstszym objawem choroby okrężnicy jest biegunka. Często występuje ból brzucha, zwłaszcza w przypadku zajęcia kątnicy i jelita krętego.
  • okolica odbytu – wyrośla skórne, owrzodzenia, szczeliny, ropnie i przetoki okołoodbytowe; występują u 50–80% chorych z zajęciem jelita grubego, a w 27% przypadków mogą być pierwszym objawem choroby.
  • u niektórych chorych występują powikłania pozajelitowe dotyczące skóry, stawów, oczu i dróg żółciowych, np. rumień guzowaty i dróg moczowych.

Co robić w przypadku wystąpienia objawów?

W przypadku, nawracającej biegunki, bólów brzucha, gorączki lub niewyjaśnionego i niezamierzonego zmniejszenia masy ciała, krwawienia z przewodu pokarmowego lub zmian okołoodbytowych (ropnie, szczeliny, przetoki) należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu w celu przeprowadzenia odpowiedniej diagnostyki.

Osoby, u których rozpoznano chorobę Lesniowskiego i Crohna, i u których wystąpiło zaostrzenie objawów choroby, powinny niezwłocznie zgłosić się do lekarza, który zdecyduje o konieczności leczenia w szpitalu lub kontynuacji terapii w warunkach ambulatoryjnych. Niektóre objawy choroby (np. krwawienia z przewodu pokarmowego czy niedrożność) mogą prowadzić do ciężkich powikłań i wymagają pilnej interwencji lekarskiej.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie?

Diagnoza wymaga łącznej oceny wyników badań podmiotowego i przedmiotowego oraz badań dodatkowych, a najważniejsza pozostaje ocena endoskopowa obrazu jelita z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego. Badania laboratoryjne, takie jak oznaczenie stężenia CRP i morfologia krwi, bywają pomocne w różnicowaniu chorób zapalnych z chorobami czynnościowymi.

Spośród badań obrazowych użyteczna bywa tomografia komputerowa. W badaniu tym za rozpoznaniem choroby Leśniowskiego i Crohna przemawia pogrubienie ściany jelita ograniczone do prawostronnej części jelita grubego, włóknisty rozrost krezki oraz obecność ropni w jamie brzusznej.

Przydatne są wszelkie metody diagnostycznej oceny jelita cienkiego (pasaż przewodu pokarmowego, enteroskopia, kapsułka endoskopowa), które pozostaje jednak odcinkiem przewodu pokarmowego mało dostępnym i trudnym do zbadania. Kluczowe znaczenie w diagnostyce różnicowej ma badanie kolonoskopowe z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego.

Nie ma ścisłych kryteriów rozpoznania, zwłaszcza pozwalających zawsze odróżnić chorobę Leśniowskiego i Crohna obejmującą jelito grube od wrzodziejącego zapalenia jelita grubego; u około 10% chorych rozpoznaje się nieokreślone zapalenie jelita grubego.

Jakie są sposoby leczenia?

W leczeniu zaostrzenia choroby stosuje się leki przeciwzapalne i immunosupresyjne (hamujące niekorzystną odpowiedź immunologiczną).

W łagodnie przebiegającej postaci choroby wykorzystuje się aminosalicylany (sulfasalazynęmesalazynę) i/lub glikokortykosteroidy (prednizon, metyloprednizolon) podawane doustnie. Mesalazyna ma szersze zastosowanie w leczeniu choroby Leśniowskiego i Crohna jelita cienkiego. W przypadku zapaleń jelita grubego stosuje się przede wszystkim sulfasalazynę. W cięższych postaciach leczenie polega na dożylnym podawaniu glikokortykosteroidów (hydrokortyzon, metyloprednizolon), a w przypadku braku poprawy – leków immunosupresyjnych.

Do dyspozycji mamy również nowsze leki, tzw. przeciwciała monoklonalne: infliksymab lub adalimumab, oraz nowszy glikokortykosteroid – budezonid.

Dość często chorzy na chorobę Leśniowskiego i Crohna poddawani są zabiegom chirurgicznym. Najczęściej są to zabiegi zawiązane z miejscowymi powikłaniami (ropnie, przetoki), ale pacjenci operowani są także z powodu zwężeń, częściowej niedrożności jelit i podejrzenia raka.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Leczenie choroby Leśniowskiego i Crohna jest przewlekłe; polega na zapobieganiu nawrotom i łagodzeniu przebiegu zaostrzeń. Całkowite wyleczenie jest prawdopodobnie niemożliwe, ale istnieją łagodne postacie choroby przebiegające bez zaostrzeń.

Rzadkim odległym skutkiem chorób zapalnych jelit jest rak jelita grubego (ok. 1,5% chorych). Czynnikami zwiększających ryzyko jego wystąpienia są: długi czas trwania choroby i zajęcie znacznej części jelita grubego.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

Nie wolno odstawiać leków samodzielnie, bez porozumienia z lekarzem, nawet jeśli objawy choroby dawno już ustąpiły. Przewlekłe leczenie w okresie remisji jest najskuteczniejszą metodą zapobiegania nawrotom.

W trakcie przewlekłego leczenia lekarz zleca badania kontrolne (np. morfologię, próby wątrobowe, oznaczenie aktywności kreatyniny), które mają na celu wczesne wychwycenie ewentualnych powikłań stosowanych leków.

Ważna jest także profilaktyka osteoporozy, która u pacjentów z chorobą Leśniowskiego i Crohna jest dość częsta ze względu na zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej (m.in. z powodu zaburzeń wchłaniania witaminy D w jelicie cienkim oraz przewlekłej kortykoterapii).

Ważne jest także monitorowanie endoskopowe – u chorych, u których choroba występuje ponad 10 lat, konieczny jest nadzór w kierunku raka jelita grubego (kolonoskopia co 2 lata).

Dieta chorych na chorobę Leśniowskiego i Crohna

Nie ma specjalnej diety zalecanej w chorobie Leśniowskiego i Crohna. Dieta powinna być dietą zdrowego człowieka, czyli urozmaiconą i bogatą w składniki odżywcze, witaminy i minerały. Niedożywienie i niedobory składników mineralnych występują często w przebiegu choroby; niedobory dotyczą zwłaszcza kwasu foliowego, żelaza i cynku.

Najważniejsze jest unikanie potraw, które wywołują dolegliwości lub je nasilają, mogą nimi być (ale tylko u niektórych pacjentów): mleko i jego przetwory, pszenica, drożdże, kukurydza, banany, pomidory, jajka i wino.

W stanach zaostrzenia należy unikać potraw bogatoresztkowych, takich jak razowy chleb, nasiona roślin strączkowych, warzywa (zwłaszcza kapusta), owoce i potrawy z dużą zawartością błonnika, które mogą nasilić biegunkę.

W przypadku zwężeń jelita dieta powinna być ubogoresztkowa, z wyłączeniem jabłek, owoców cytrusowych, sałaty, szpinaku, buraków, ogórków, skórek z owoców i warzyw, grzybów, orzechów oraz nasion.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na chorobę Leśniowskiego i Crohna?

Dokładna przyczyna choroby nie jest znana i nie wiadomo, jak jej zapobiegać. Można jednak zapobiegać jej nawrotom – najważniejsze jest przestrzeganie zaleceń lekarskich, w tym zaprzestanie palenia papierosów. Osoby, u których w rodzinie występują nieswoiste choroby zapalne jelit, należą do grupy zwiększonego ryzyka, dlatego w przypadku wystąpienia niepokojących objawów powinny poddać się dokładnej diagnostyce.

Stowarzyszenia pacjentów


Choroba Leśniowskiego i Crohna w pytaniach i odpowiedziach

Choroba Crohna a gruźlica jelit »
Leczenie niedożywienia w chorobie Crohna »

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • Rak trzustki - trudny przeciwnik
    Rak trzustki jest wciąż uważany za jeden z najgroźniejszych nowotworów złośliwych. Ryzyko zachorowania na niego można jednak w istotny sposób obniżyć poprzez unikanie otyłości, palenia papierosów czy nadużywania alkoholu – przekonują eksperci.
  • WZW typu C już niedługo wyleczalne w 100%
    Wirus HCV może powodować raka wątroby i jej śmiertelną niewydolność. Nowe leki, choć na razie zbyt drogie, mogą być przełomem dla ludzi, którzy przeważnie chorują nie z własnej winy – mówili lekarze na konferencji w dniu świadomości o zapaleniach wątroby.
  • Botoks może pomóc leczyć raka żołądka?
    Botoks, najbardziej znany z zastosowania w medycynie estetycznej – do wygłaszania zmarszczek – może pomóc w leczeniu raka żołądka - wskazują badania na myszach, o których informuje pismo „Science Translational Medicine”.

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Przyczyny powiększenia wymiarów trzustki
    Wróciłam z zagranicznych wakacji z tępym bólem brzucha ulokowanym w prawym podżebrzu (ból wystąpił po wypiciu alkoholu). Wstępny wywiad z lekarzem i dostałam skierowanie na USG, które wykazało powiększoną głowę trzustki, niejednorodną o nieostrych obrysach.
  • Czarny śluz w stolcu
    Niepokoi mnie pewien objaw, jakim jest co jakiś czas prawie czarny śluz w stolcu. Czego może to być objaw?
  • Ból po laparoskopii
    Jestem 7. dzień po laparoskopowym usunięciu pęcherzyka żółciowego, oprócz dolegliwości bólowych w ranach pooperacyjnych i bólu pod prawym żebrem przy wdechu (chociaż bardziej nazwałabym to skurczem), dziś zauważyłam, że stolec jest zielony. Nie jadłam nic takiego. Czy to normalne po takiej operacji?

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują