23 kwietnia 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Zakażenie Clostridium difficile

Zakażenie <i>Clostridium difficile</i>
Fot. Clostridium difficile (CDC/ Lois S. Wiggs)

Co to jest i jakie są przyczyny?

Clostridium difficile (C. difficile) to beztlenowa bakteria, która w sprzyjających warunkach wywołuje zapalenie (uszkodzenie) jelita grubego. Zakażenie szerzy się drogą pokarmową i dotyczy przede wszystkim osób starszych, przebywających w szpitalach i domach opieki.

Najpoważniejszym czynnikiem sprawczym są antybiotyki ze wszystkich grup farmakologicznych, zwłaszcza jeśli są podawane w zestawach (więcej niż 1 antybiotyk na raz) i przez dłuższy czas (ponad 10 dni). Innymi czynnikami zwiększającymi ryzyko zakażenia są: częściowe lub pełne unieruchomienie, leki zmniejszające odporność i chemioterapia przeciwnowotworowa.

W ostatnich latach obserwuje się zakażenia C. difficile u osób młodych i w średnim wieku, które wcześniej nie chorowały i nie były leczone antybiotykami. Są to tzw. zakażenia środowiskowe.

Od zapalenia jelita grubego wywołanego przez C. difficile trzeba odróżnić biegunkę poantybiotykową, która jest łagodnym stanem zależnym od rozplemu innych drobnoustrojów.

Jak często występuje?

REKLAMA

Do zakażenia C. difficile dochodzi u około 20% pacjentów przebywających w szpitalu i w większości leczonych antybiotykami. Zapalenie jelita grubego rozwija się jednak tylko u co trzeciej osoby zakażonej.

Częstość występowania zakażeń środowiskowych nie została do tej pory dokładnie określona, ale jest mniejsza niż zakażeń szpitalnych.

Jak się objawia?

Głównym objawem zakażenia C. difficile jest wodnista biegunka bez domieszki krwi. Przy cięższym przebiegu, u osób z zapaleniem jelita grubego pojawiają się gorączka oraz wzdęcie i bóle brzucha. W skrajnych przypadkach (10–15% chorych) liczba wypróżnień maleje, a wzdęcie i bóle brzucha narastają. Takie objawy świadczą o niedrożności z rozszerzeniem jelita grubego (megacolon) i wskazują nawet na zagrożenie życia.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

Pacjenci ambulatoryjni powinni zgłosić się do lekarza w celu przeprowadzenia odpowiednich badań diagnostycznych. Takie same badania są wykonywane u chorych przebywających w szpitalu.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie?

Najważniejszymi badaniami potwierdzającymi zakażenie C. difficile są badania stolca w kierunku obecności tych bakterii i ich toksyn (substancji wytwarzanych przez bakterie, uszkadzających jelito grube). W części przypadków wykonuje się wziernikowanie jelita grubego (kolonoskopia) połączone z pobraniem wycinków do badania mikroskopowego.

Charakterystycznymi zmianami w cięższych zapaleniach jelita wywołanych przez C. difficile są szarożółte tarczki pokrywające błonę śluzową odbytnicy i esicy, zwane błonami rzekomymi (stąd nazwa „rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego”). W lżejszych przypadkach zmiany w jelicie są niewielkie lub w ogóle nie występują.

U nielicznych chorych, u których badanie endoskopowe jest przeciwwskazane (m.in. przy rozdęciu jelita grubego), wykonuje się tomografię komputerową.

Jakie są sposoby leczenia?

Leczenie zakażenia C. difficile polega na podawaniu antybiotyków. W lżejszych przypadkach stosuje się metronidazol, w cięższych wankomycynę (zarezerwowaną do leczenia szpitalnego). Okres takiego leczenia wynosi 10–14 dni. Odpowiedź na antybiotyki jest u większości chorych dobra. Niestety u 25% chorych zdarzają się nawroty zakażenia i objawów, które wymagają takiego samego leczenia, jak za pierwszym razem. W 2013 roku ma być dostępna fidaksomycyna, antybiotyk o skuteczności porównywalnej z wankomycyną, po którym częstość nawrotów zakażenia wynosi około 15%. Pojedyncze doniesienia wskazują, że ryzyko nawrotu zakażenia C. difficile mogą zmniejszać także probiotyki zawierające Saccharomyces boulardi.

U chorych z rozszerzeniem jelita grubego i niedrożnością konieczne jest leczenie chirurgiczne.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

W większości przypadków trwałe wyleczenie jest możliwe. Trwają badania nowych generacji leków zmniejszających ryzyko nawrotów choroby.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

U chorych z biegunką utrzymującą się mimo wcześniejszego leczenia właściwym antybiotykiem należy wykonać badanie stolca w kierunku toksyn C. difficile. Stwierdzenie toksyn wskazuje na utrzymujące się lub nawrotowe zakażenie wymagające ponownego leczenia. Takie same badanie stolca u osób bez biegunki jest niecelowe.

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Zarówno chorzy, jak i opiekujące się nimi osoby (w tym personel medyczny) muszą przestrzegać podstawowych zasad higieny – myć ręce po każdym zetknięciu się z chorym i zakładać rękawiczki jednorazowego użytku. Pomieszczenia szpitalne, a zwłaszcza toalety, powinny być przemywane środkami odkażającymi zawierającymi chlor (inne nie niszczą przetrwalników bakterii). Sposoby zapobiegania zakażeniom C. difficile w środowisku pozaszpitalnym nie są znane.

Zakażenie Clostridium difficile w pytaniach i odpowiedziach

Czy zakażenie C. difficile jest groźne dla życia?

Zakażenie C. difficile może wywołać groźne dla życia ciężkie zapalenie jelita grubego z jego rozdęciem i niedrożnością. Najbardziej zagrożone są osoby w podeszłym wieku, unieruchomione w łóżku oraz chorzy przyjmujący leki immunosupresyjne i przeciwnowotworowe.

Czy stosowanie leków hamujących wydzielanie kwasu solnego w żołądku sprzyja zakażeniom C. difficile?

Ostatnie badania wskazują, że tak jest w istocie. Nie ma jednak dowodów na korzyści wynikające z odstawienia tych leków w czasie toczącego się już zapalenia jelit.

Czy badanie kolonoskopowe przy podejrzeniu zakażenia C. difficile jest konieczne?

Endoskopowa ocena jelita grubego, zwłaszcza w jego końcowym odcinku (odpowiednie badanie to fibrosigmoidoskopia), jest konieczna tylko w pewnych sytuacjach: u chorych z ciężko przebiegającym zapaleniem wymagającym pilnego rozpoznania, u osób z niecharakterystycznymi objawami oraz w przypadku utrzymywania się biegunki mimo pełnego leczenia.

Czy leczenie metronidazolem jest bezpieczne?

Metronidazol jest na ogół dobrze tolerowany przez chorych, ale przy przedłużającej się kuracji może w nielicznych przypadkach wywołać uszkodzenie nerwów obwodowych (neuropatię).

Czy można się zarazić C. difficile bezpośrednio od chorych? Jak się ustrzec?

Niewątpliwie tak. Bakterie przenoszą się od człowieka do człowieka, a także w postaci przetrwalnikowej (spory) za pośrednictwem przedmiotów z otoczenia chorego. Najlepszym sposobem zapobiegania zakażeniu jest używanie rękawiczek i mycie rąk po każdej styczności z chorym. Przedmioty powinny być odkażane środkami zawierającymi chlor.

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • Rewolucja w leczeniu chorych na WZW C?
    Dzięki nowym lekom możemy wyleczyć prawie 100% chorych na wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C). To niezwykle ważne, ponieważ w najbliższych latach nie ma nadziei na szczepionkę – ogłosili naukowcy na kongresie Europejskiego Towarzystwa Badań nad Wątrobą (EASL).
  • W Polsce dwukrotnie mniej zakażonych HCV niż sądzono
    W Polsce nie więcej niż 350 tys. osób zostało zakażonych wirusowym zapaleniem wątroby typu C, a nie 700 tys., jak się często podaje – poinformowano we wtorek na konferencji prasowej w NIZP-PZH w Warszawie.
  • Profilaktyczna kolonoskopia w 20 ośrodkach
    20 wybranych ośrodków będzie w 2014 roku wykonywało profilaktyczne badania z użyciem kolonoskopii, służące wczesnemu wykrywaniu raka jelita grubego – powiedział prof. Jarosław Reguła z Warszawy.

Lekarze odpowiadają na pytania

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują