18 grudnia 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Kamica przewodowa

Poleć:
Udostępnij:
Prof. dr hab. Ewa Małecka-Panas, dr med. Piotr Daniel
Oddział Kliniczny Gastroenterologii Ogólnej i Onkologicznej, Uniwersytecki Szpital Kliniczny UM w Łodzi

Kamica przewodowa
Fot. Złóg usunięty z dróg żółciowych

Co to jest i jakie są przyczyny?

Kamica przewodowa charakteryzuje się obecnością kamieni (złogów) żółciowych w zewnątrzwątrobowych lub wewnątrzwątrobowych drogach żółciowych. Kamienie w drogach żółciowych pochodzą najczęściej z pęcherzyka żółciowego (kamica wtórna) lub - wyjątkowo rzadko - tworzą się w samych drogach żółciowych (kamica pierwotna). Rodzaj złogów zależy od miejsca ich powstania. Złogi pierwotne są zazwyczaj brązowymi kamieniami barwnikowymi, natomiast złogi wtórne (pochodzące z pęcherzyka żółciowego) mogą być cholesterolowe lub mieszane. U 95% chorych z kamicą przewodową występuje jednocześnie kamica pęcherzykowa.

Jak często występuje kamica przewodowa?

W krajach Europy i Ameryki Północnej pierwotna kamica przewodowa jest rzadko spotykana – częstość występowania tej choroby u osób po cholecystektomii (usunięciu pęcherzyka żółciowego) ocenia się na 5—20%. Kamica przewodowa znacznie częściej występuje u Azjatów.

Jak się objawia kamica przewodowa?

Objawy kamicy przewodowej wywołane są obecnością złogów w przewodach żółciowych, co wiąże się z mechanicznym utrudnieniem przepływu żółci pochodzącej z wątroby i powoduje żółtaczkę. Małe złogi mogą samoistnie przemieścić się do przewodu pokarmowego, skąd zostaną usunięte. Jednak znacznie częściej dochodzi do trwałego zablokowania przepływu żółci. Pojawiają się wówczas objawy: napady kolki żółciowej, zażółcenie skóry i białkówek oczu (żółtaczka) oraz świąd skóry. Często występują także nudności i wymioty oraz charakterystyczne odbarwienie stolca i ciemne zabarwienie moczu, związane z całkowitym zablokowaniem przepływu żółci w drogach żółciowych.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

Jeżeli u osoby z potwierdzoną kamicą pęcherzykową lub po usunięciu pęcherzyka żółciowego z powodu kamicy doszło do zażółcenia i świądu skóry oraz jeśli wystąpił ból o charakterze kolki, należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza.

Konsultacji lekarskiej wymagają takie objawy, jak nudności, wymioty, gorączka, dreszcze, pogorszenie kontaktu z chorym czy zaburzenia świadomości. Objawy te mogą wskazywać na powikłania kamicy przewodowej – ostre zapalenie dróg żółciowych, ostre zapalenie trzustki, przedziurawienie dróg żółciowych lub zapalenie otrzewnej.

Jak lekarz ustala diagnozę?

Pierwszym badaniem zalecanym przez lekarza w przypadku podejrzenia kamicy przewodowej jest ultrasonografia jamy brzusznej (USG). Badanie to jest jednak mało skuteczne w wykrywaniu kamicy przewodowej – dostarcza raczej informacji o szerokości przewodów żółciowych (Ryc. 1), a czasem także o wielkości, liczbie i lokalizacji złogów w przewodach (przy czym nieuwidocznienie złogów w drogach żółciowych nie wyklucza ich obecności).


Ryc. 1. USG – poszerzone drogi żółciowe wewnątrzwątrobowe
Źródło: Choroby wewnętrzne, red. prof. A. Szczeklik, Medycyna Praktyczna, Kraków 2006

Istotnych informacji dotyczących kamicy przewodowej dostarczają badania krwi, a szczególnie: określenie stężenia bilirubiny i aktywności enzymów wątrobowych GGTP i AP (gammaglutamylotranspeptydazy i fosfatazy alkalicznej), które są czułymi wskaźnikami zastoju żółci w drogach żółciowych.

Do badań bardzo przydatnych w diagnostyce kamicy dróg żółciowych zalicza się ultrasonografię endoskopową, która dobrze uwidacznia zmiany w dalszym odcinku dróg żółciowych. Do tego badania pacjent przystępuje na czczo. Endoskop, zakończony głowicą emitująca ultradźwięki, wprowadza się przez usta chorego do przełyku, żołądka i dwunastnicy – aż w okolicę ujścia dróg żółciowych. Niestety dostępność tego badania jest w Polsce ograniczona.

Innym badaniem ułatwiającym postawienie diagnozy jest rezonans magnetyczny dróg żółciowych (MRCP). Jest to badanie bezpieczne, nieobciążające pacjenta, a jednocześnie swoiste i czułe w wykrywaniu kamicy przewodowej. MRCP pozwala uwidocznić wewnątrzwątrobowe i zewnątrzwątrobowe drogi żółciowe (Ryc. 2).


Ryc. 2. Złóg w przewodzie żółciowym wspólnym (strzałka) widoczny w badaniu MRCP
Źródło: Choroby wewnętrzne, red. prof. A. Szczeklik, Medycyna Praktyczna, Kraków 2006

Badanie to wykonuje się jednak dopiero wtedy, gdy wyniki badania USG jamy brzusznej oraz badań krwi są niejednoznaczne lub wątpliwe. Także w tym przypadku problemem jest ograniczona dostępność tej metody w naszym kraju.

Jakie są sposoby leczenia?

W przypadku wykrycia złogów w przewodach żółciowych stosuje się wsteczną endoskopową cholangiopankreatografię (ECPW). Badanie to wykonuje się przy użyciu giętkiego endoskopu – duodenoskopu, który wprowadza się przez usta chorego do przełyku, żołądka i dwunastnicy w okolicę połączenia dróg żółciowych z przewodem pokarmowym. W pierwszym etapie badania nacina się brodawkę Vatera (zwieracz zapobiegający przedostawaniu się pokarmu do dróg żółciowych), a następnie wprowadza się do dróg żółciowych przyrządy umożliwiające usunięcie z nich kamieni (Ryc. 3). Badanie wykonywane jest w znieczuleniu ogólnym, pod opieką lekarza anestezjologa. Wsteczna endoskopowa cholangiopankreatografia jest metodą leczniczą zapewniającą wyleczenie nawet u 90% chorych.


Ryc. 3. Kamica przewodu żółciowego wspólnego (strzałka) widoczna w badaniu ECPW
Źródło: Choroby wewnętrzne, red. prof. A. Szczeklik, Medycyna Praktyczna, Kraków 2006

W przypadku występowania dużych złogów (o średnicy powyżej 15 mm) metodą leczniczą jest endoskopowa litotrypsja wykonywana podczas ECPW. Polega ona na zmiażdżeniu i rozkruszeniu złogu w drogach żółciowych, a następnie usunięciu pozostałych po nim drobin przy użyciu balonu lub koszyka endoskopowego.

Jeśli powyższe metody są nieskuteczne, konieczny może być zabieg chirurgiczny z operacyjnym usunięciem złogów zalegających w drogach żółciowych.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Całkowite wyleczenie jest możliwe po usunięciu kamieni z dróg żółciowych jedną z wyżej wymienionych metod. W przypadku obecności kamieni także w pęcherzyku żółciowym, należy rozważyć jego usunięcie, gdyż istnieje uzasadnione ryzyko przedostawania się stamtąd kamieni do przewodów żółciowych i nawracania dolegliwości. U części chorych, pomimo usunięcia pęcherzyka, dochodzi jednak do nawrotu choroby w wyniku skłonności do tworzenia się kamieni w przewodach żółciowych.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

Nie ma jednoznacznych zaleceń dotyczących postępowania po zabiegu usunięcia złogów z dróg żółciowych. Bezpośrednio po zabiegu obowiązuje jednodniowa dieta ścisła, a  następnego dnia chorzy mogą przyjmować lekkostrawne pożywienie. Podobnie jak w przypadku pacjentów z kamicą pęcherzykową, wskazana jest dieta ubogotłuszczowa i wysokowęglowodanowa. U chorych z nawracającą kamicą dróg żółciowych zasadne jest wprowadzenie leczenia preparatami kwasu ursodezoksycholowego, który poprzez „wypłukiwanie” cholesterolu z kamieni prowadzi do ich rozpuszczenia.

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Ponieważ przyczyny powstawania kamieni w pęcherzyku i drogach żółciowych nie zostały dotychczas dokładnie wyjaśnione, nie można podjąć wcześniejszych działań w celu zmniejszenia ryzyka ich wystąpienia. Rozsądnym postępowaniem jest jednak przestrzeganie, szczególnie przez osoby o zwiększonym ryzyku zachorowania, odpowiedniej diety – niskotłuszczowej i bogatobłonnikowej.

Poleć:
Udostępnij:

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • Rak trzustki - trudny przeciwnik
    Rak trzustki jest wciąż uważany za jeden z najgroźniejszych nowotworów złośliwych. Ryzyko zachorowania na niego można jednak w istotny sposób obniżyć poprzez unikanie otyłości, palenia papierosów czy nadużywania alkoholu – przekonują eksperci.
  • WZW typu C już niedługo wyleczalne w 100%
    Wirus HCV może powodować raka wątroby i jej śmiertelną niewydolność. Nowe leki, choć na razie zbyt drogie, mogą być przełomem dla ludzi, którzy przeważnie chorują nie z własnej winy – mówili lekarze na konferencji w dniu świadomości o zapaleniach wątroby.
  • Botoks może pomóc leczyć raka żołądka?
    Botoks, najbardziej znany z zastosowania w medycynie estetycznej – do wygłaszania zmarszczek – może pomóc w leczeniu raka żołądka - wskazują badania na myszach, o których informuje pismo „Science Translational Medicine”.

Lekarze odpowiadają na pytania

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują