1 września 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Oparzenia przełyku

Prof. dr hab. Ewa Małecka-Panas, dr med. Renata Talar-Wojnarowska
Oparzenia przełyku

Co to jest i jakie są przyczyny?

Oparzeniami przełyku określa się uszkodzenia błony śluzowej przełyku, powstałe w następstwie świadomego lub przypadkowego spożycia substancji żrących.

Czynnikami najczęściej powodującymi chemiczne oparzenia przełyku są silne kwasy lub zasady obecne w detergentach i środkach czyszczących.

Stopień uszkodzenia błony śluzowej przełyku zależy od rodzaju środka drażniącego, spożytej ilości oraz czasu kontaktowania się substancji z błoną śluzową przełyku.

Oparzenie kwasem prowadzi do powstania powierzchownej martwicy koagulacyjnej, zaś oparzenie zasadą – do głębokiej martwicy rozpływnej. Po spożyciu środków alkalicznych następuje ponadto egzotermiczna reakcja z żołądkowym kwasem solnym, co może powodować dodatkowe termiczne uszkodzenia tkanek.

Jak często występują oparzenia przełyku?

W Stanach Zjednoczonych notuje się ok. 26 000 przypadków spożycia substancji żrących rocznie, z czego ok. 17 000 przypadków dotyczy dzieci. U dzieci spożycie substancji żrących jest najczęściej przypadkowe, a u osób dorosłych częściej zamierzone, np. w celach samobójczych lub w stanie ograniczonej świadomości (np. pod wpływem alkoholu).

Jak się objawia oparzenie przełyku?

REKLAMA

Po spożyciu substancji żrących chory odczuwa ból i pieczenie w jamie ustnej i gardle. Mogą wystąpić dolegliwości bólowe w nadbrzuszu, wymioty i wzmożone wydzielanie śliny oraz utrudnione i/lub bolesne połykanie. Po spożyciu substancji kwaśnych może dojść do skurczu lub obrzęku krtani oraz zaburzeń oddychania. Dodatkowo mogą występowac zmiany w obrębie jamy ustnej, ale ich nasilenie nie ma bezpośredniego związku ze stopniem oparzenia błony śluzowej przełyku i żołądka.

W naturalnym przebiegu choroby występuje faza ostra, trwająca do czterech dni po oparzeniu, w czasie której dochodzi do martwicy błony śluzowej przełyku i nasilonych zmian zapalnych. W fazie podostrej, trwającej 5–14 dni po oparzeniu, w błonie śluzowej przełyku powstają owrzodzenia, w których tworzy się ziarnina. W tej fazie ściana przełyku jest szczególnie osłabiona, a ryzyko jej przebicia (perforacji) znacznie wzrasta. Ostatni etap – tworzenia blizny, trwa od 15. dnia do 3 miesięcy po oparzeniu. Rozrost tkanki łącznej może prowadzić do zmniejszenia kurczliwości przełyku i tworzenia zwężeń.

Po oparzeniu chemicznym przełyku wzrasta również ryzyko rozwoju raka płaskonabłonkowego przełyku, a po około 40 latach od urazu jest ono 1000 razy wyższe niż w populacji ogólnej. Chorzy tacy powinni być objęci stałą opieką specjalistyczną.

Co robić w razie wystąpienia objawów oparzenia przełyku?

  • W każdym przypadku połknięcia żrącej substancji konieczna jest pilna konsultacja lekarska w warunkach oddziału pomocy doraźnej lub Szpitalnego Oddziału Ratunkowego.
  • Przeciwwskazane jest prowokowanie wymiotów, aby uniknąć wtórnych uszkodzeń śluzówki przełyku.
  • Nie wolno prowokować wymiotów, ponieważ mogą one spowodowac dodatkowe uszkodzenia śluzówki przełyku.

Jak lekarz ustala diagnozę?

Podstawową rolę w rozpoznaniu odgrywa wywiad, dlatego szczególnie istotne jest podanie lekarzowi szczegółowych informacji na temat rodzaju połkniętej substancji i okoliczności zdarzenia. Jeżeli pacjent, jego opiekunowie lub osoby udzielające mu pomocy znajdą jakiekolwiek opakowania lub naczynia które zawierają/zawierały substancję połknięta przez pacjenta należy, najlepiej niezwłocznie, dostarczyć je do lekarza udzielającego pomocy pacjentowi. Pozwoli to na identyfikację substancji i wdrożenie właściwego postępowania. Rozpoznanie ustala się na podstawie wywiadu, badania przedmiotowego obejmującego dokładną ocenę jamy ustnej oraz – w wybranych przypadkach – badania endoskopowego (gastroskopia), wykonywanego możliwie jak najwcześniej, nie później niż po 48 godzinach. W celu wykluczenia powikłań rutynowo wykonuje się zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej oraz przeglądowe zdjęcie jamy brzusznej.

Oparzenia przełyku mogą występować również z powodu innej przyczyny: po radioterapii tej okolicy, chemioterapii oraz po zastosowaniu leków. Decydujące znaczenie ma dokładnie zebrany wywiad.

Jakie są sposoby leczenia oparzenia przełyku?

W każdym przypadku połknięcia żrącej substancji konieczna jest pilna konsultacja lekarska w warunkach oddziału pomocy doraźnej lub Szpitalnego Oddziału Ratunkowego. Postępowaniem doraźnym może być podanie do wypicia płynów obojętnych (np. wody) w celu rozcieńczenia czynnika uszkadzającego. Nie jest zalecana neutralizacja połkniętej substancji roztworem o wyraźnie różniącym się pH. Przeciwwskazane jest prowokowanie wymiotów, aby uniknąć wtórnych uszkodzeń śluzówki przełyku.

W fazie ostrej najczęściej stosuje się całkowite jest żywienie pozajelitowe (dożylne podawanie odpowiednich substancji odżywczych z zupełnym pominięciem układu pokarmowego). Leczenie farmakologiczne opiera się na podawaniu leków przeciwbólowych, hamujących wydzielanie żołądkowe, a w wybranych przypadkach antybiotyków i kortykosteroidów. Antybiotykoterapia nie jest postępowaniem rutynowym, wskazana jest jednak u osób z zaawansowanym oparzeniem przełyku, przy potwierdzonej infekcji bakteryjnej. O zastosowanym leczeniu decyduje lekarz po wykonaniu badania endoskopowego.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie oparzenia przełyku?

U chorych z oparzeniem przełyku, u których w badaniu endoskopowym nie stwierdzono istotnych zmian patologicznych przebieg choroby jest najczęściej niepowikłany i nie wymaga długotrwałej opieki specjalistycznej.

Z kolei chorzy z zaawansowanym oparzeniem przełyku muszą być intensywnie leczeni i monitorowani w kierunku wczesnego wykrycia powikłań. Wymagają stałej kontroli w poradn gastrologicznej.

Najczęstszym późnym powikłaniem chemicznego oparzenia przełyku jest zwężenie przełyku. Dotyczy ono zwłaszcza chorych, u których podczas pierwszej gastroskopii uwidoczniono okrężne owrzodzenia tego narządu. Chory powinien pozostać na diecie rozdrobnionej lub papkowatej, aby uniknąć zablokowania światła przełyku przez kęs pokarmowy. Leczenie polega na endoskopowym poszerzaniu przełyku. W nielicznych przypadkach konieczna jest gastrostomia lub zabieg chirurgiczny, polegający na częściowym usunięciu resekcji przełyku i zabiegu rekonstrukcyjnego przy użyciu wstawki z jelita grubego.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

Około 3–4 tygodni po oparzeniu przełyku wykonuje się badanie rentgenowskie przełyku z kontrastem lub/i badanie endoskopowe w celu wykluczenia zwężenia przełyku.

Większość chorych po zakończeniu leczenia musi być poddawanych okresowej kontroli w poradni specjalistycznej, aby wykryć ewentualne powikłania, w tym także wczesnego stadium raka przełyku.

Co robić, aby uniknąć oparzenia przełyku?

Zapobieganie oparzeniom przełyku polega na odpowiednim oznakowaniu i przechowywaniu substancji żrących, co jest istotne zwłaszcza przy małych dzieciach lub osobach z zaburzeniami poznawczymi (demencja) lub upośledzoneniem umysłowym. Nigdy nie należy przechowywać jakichkolwiek substancji toksycznych (w tym żrących, ale także np. rozpuszczalników, benzyny itp.) w opakowaniach po napojach lub środkach spożywczych, ponieważ może to spowodować ich przypadkowe spożycie. Ważne jest również prawidłowe leczenie depresji i uzależnień u dorosłych, ponieważ w tej grupie osób wysoka jest częstość celowego samookaleczania lub prób samobójczych.

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • Botoks może pomóc leczyć raka żołądka?
    Botoks, najbardziej znany z zastosowania w medycynie estetycznej – do wygłaszania zmarszczek – może pomóc w leczeniu raka żołądka - wskazują badania na myszach, o których informuje pismo „Science Translational Medicine”.
  • 170 mln ludzi na świecie cierpi na WZW C
    Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia około 3% światowej populacji, czyli co najmniej 170 mln ludzi, cierpi na wirusowe zapalenie wątroby typu C. W naszym kraju choroba dotyczy około 1,5% mieszkańców. Dziś obchodzony jest Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby.
  • Bezpłatne testy na HCV w Światowym Dniu Zapalenia Wątroby
    Akcja bezpłatnych badań, które pozwalają stwierdzić, czy dana osoba miała kontakt z groźnym wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV) będzie prowadzona w stolicy i 4 innych miastach Polski 28 lipca w Światowym Dniu Zapalenia Wątroby.

Lekarze odpowiadają na pytania

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują