1 listopada 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Uchyłki przełyku

Uchyłki przełyku

Co to jest i jakie są przyczyny?

Uchyłkiem nazywamy ograniczone uwypuklenie ściany danego narządu na zewnątrz, o średnicy od kilku milimetrów do kilkunastu centymetrów, powodujące zagłębienie, doprowadzające do poszerzenia światła narządu.

Uchyłki przełyku mogą być pojedyncze lub mnogie. Przy większej ich liczbie mówimy o uchyłkowatości danego odcinka przewodu pokarmowego. Mogą być traktowane nie jako stan chorobowy, ale zaburzenie rozwojowe (uchyłki wrodzone) lub następstwo procesu chorobowego, który spowodował odcinkowe osłabienie ściany narządu i jej uwypuklenie (uchyłki nabyte).

Uchyłki przełyku mogą powstać przez samoistne uwypuklenie ściany przełyku lub w wyniku pociągania z zewnątrz (np. przez blizny pozapalne w narządach sąsiadujących). W zależności od mechanizmu powstawania uchyłków wyróżnia się uchyłki z pociągania, czyli uchyłki prawdziwe, i z wypychania, czyli uchyłki rzekome. Uchyłki z wypychania to właściwie przepukliny błony śluzowej przełyku, która wypada poza jego warstwę mięśniową.

Uchyłek gardłowo-przełykowy (Zenkera)

REKLAMA

Uchyłek gardłowo-przełykowy (Zenkera) powstaje jako uwypuklenie osłabionej tylnej ściany gardła i przełyku w rejonie jego górnego zwieracza, wskutek zaburzenia czynności mięśnia pierścienno-gardłowego (zobacz ryc. poniżej). Tego typu uchyłki stanowią 90–95% wszystkich uchyłków przełyku.

Uchyłki środkowej części przełyku

Uchyłki środkowej części przełyku powstają wskutek równoległych skurczów mięśni okrężnych przełyku, głównie w jego części zbudowanej z mięśni gładkich. Znaczny wzrost ciśnienia środprzełykowego wypycha błonę śluzową przez warstwę mięśniową, tworząc uchyłek. Uchyłki części środkowej przełyku są najczęściej wtórne, spowodowane zmianami zapalnymi narządów znajdujących się w śródpiersiu (uchyłki z pociągania).

Uchyłki w nadprzeponowej części przełyku

Uchyłki w nadprzeponowej części przełyku są związane z zaburzeniami motoryki – rozlanym skurczem przełyku (występowanie silnych skurczów mięśni przełyku równocześnie na różnych poziomach) i achalazją (poszerzenie przełyku w wyniku braku rozkurczu jego dolnego zwieracza).

Zobacz: Achalazja, Rozlany skurcz i bolesne skurcze przełyku

Jak często występują uchyłki przełyku?

Uchyłki przełyku są rzadkim schorzeniem tego odcinka przewodu pokarmowego (np. w Wielkiej Brytanii występują z częstością 2/100 tys. osób na rok). Uchyłki gardłowo-przełykowe (Zenkera) stanowią od 90 do 95% wszystkich uchyłków przełyku i występują najczęściej u osób starszych (w 7.-8. dekadzie życia).

Uchyłki występują w każdym miejscu przewodu pokarmowego, ale z różną częstością w poszczególnych jego odcinkach – najczęściej i najliczniej w jelicie grubym, a zwłaszcza w esicy. Niezmiernie rzadkie są w żołądku i w jelicie cienkim.

Uchyłki przewodu pokarmowego, w tym uchyłki przełyku, wykrywa się przypadkowo, zazwyczaj w czasie badania radiologicznego lub endoskopowego, wykonywanych w diagnostyce różnych dolegliwości. Uchyłkowatość wrodzona przewodu pokarmowego może występować rodzinnie.

Jak się objawiają uchyłki przełyku?

Uchyłki przełyku mogą być bezobjawowe lub powodować niespecyficzne objawy. Duże uchyłki powodują narastające trudności w połykaniu pokarmów stałych i płynnych, uczucie bulgotania podczas połykania i cofanie się treści pokarmowej do gardła oraz zwracanie niestrawionego pokarmu. Może to grozić zakrztuszeniem się, przedostaniem się treści pokarmowej do tchawicy oraz rozwojem zachłystowego zapalenia płuc. Przy znacznym wypełnieniu uchyłku Zenkera można go wyczuć dotykiem po lewej stronie krtani.

Obecność uchyłków sprzyja dłuższemu zaleganiu w nich treści pokarmowej, jej gniciu, a niekiedy nawet powstawaniu stanów zapalnych w ich obrębie. Zaleganie i fermentacja treści pokarmowej w uchyłku może być przyczyną nieprzyjemnego zapachu z ust. Uchyłki mogą sprzyjać powstawaniu zaburzeń trawienia, wzdęć, spadku masy ciała oraz bólów brzucha.

Rzadkim, ale groźnym powikłaniem może być pęknięcie ściany uchyłku na skutek nadmiernego jej rozciągnięcia przez nagromadzoną w nim treść lub gazy, lub też zniszczenie jej procesem zapalnym. Zakażona zawartość rozlewa się wtedy wśród otaczających tkanek, powodując stan zapalny. Zabieg operacyjny jest wówczas bezwzględnie konieczny w trybie pilnym.

Jak lekarz ustala diagnozę?

Za pomocą badania radiologicznego z kontrastem w projekcji czołowej i bocznej (zdjęcie z przodu i z boku) można zlokalizować uchyłek, określić jego wielkość i rodzaj. Uzupełnieniem diagnostyki powinno być badanie endoskopowe przełyku z pobraniem wycinków w celu wykluczenia zmiany nowotworowej.


Ryc. Uchyłek gardłowo-przełykowy (Zenkera). Po prawej stronie zdjęcie RTG, ujawniające uchyłek Zenkera wypełniony środkiem cieniującym

Endoskopia wymaga szczególnej ostrożności ze względu na możliwość uszkodzenia przełyku po przypadkowym wprowadzeniu aparatu do światła uchyłku.

Jakie są sposoby leczenia?

W okresie bezobjawowym leczenie praktycznie nie jest wymagane. W razie stwierdzenia stanu zapalnego konieczne jest leczenie przeciwzapalne.

Znaczne trudności połykania przy uchyłkach przełyku i wszelkie powikłania (np. krwotoki, perforacje, objawy niedrożności) wymagają leczenia operacyjnego. W leczeniu operacyjnym uchyłków Zenkera wykonuje się zabiegi polegające na wycięciu uchyłka i zaszyciu jego wrót.

W piśmiennictwie odnotowuje się rzadkie przypadki raka płaskonabłonkowego rozwijającego się w uchyłkach. Raka w uchyłku Zenkera stwierdzano u pacjentów w wieku powyżej 55 lat z uchyłkami o znacznych rozmiarach i dokumentowanym wywiadzie dotyczącym tej choroby, sięgającym ponad 30 lat.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Tak, po interwencji chirurgicznej. Nawroty po leczeniu operacyjnym są raczej rzadkie, częściej polegają na ponownym pojawieniu się nieprawidłowości w obrazie RTG niż objawów klinicznych.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

Nie ma ustalonego schematu postępowania (zależy ono głównie od przyczyn wystąpienia uchyłka). Jeśli nie było konieczności leczenia chirurgicznego uchyłków, można ewentualnie monitorować powiększanie zmian i pobierać wycinki w związku z niewielkim ryzykiem przemiany nowotworowej.

Jeśli uchyłki powstały wtórnie do innej choroby, należy leczyć jednostkę podstawową (np. achalazję).

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Nie można uniknąć zachorowania na choroby wrodzone, o podłożu neurologicznym czy zaburzeń motoryki przełyku. Pewnego rodzaju profilaktyką może być unikanie chorób powodujących wtórne powstawanie uchyłków, jak choroby zapalne śródpiersia, gruźlica.

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • WZW typu C już niedługo wyleczalne w 100%
    Wirus HCV może powodować raka wątroby i jej śmiertelną niewydolność. Nowe leki, choć na razie zbyt drogie, mogą być przełomem dla ludzi, którzy przeważnie chorują nie z własnej winy – mówili lekarze na konferencji w dniu świadomości o zapaleniach wątroby.
  • Botoks może pomóc leczyć raka żołądka?
    Botoks, najbardziej znany z zastosowania w medycynie estetycznej – do wygłaszania zmarszczek – może pomóc w leczeniu raka żołądka - wskazują badania na myszach, o których informuje pismo „Science Translational Medicine”.
  • 170 mln ludzi na świecie cierpi na WZW C
    Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia około 3% światowej populacji, czyli co najmniej 170 mln ludzi, cierpi na wirusowe zapalenie wątroby typu C. W naszym kraju choroba dotyczy około 1,5% mieszkańców. Dziś obchodzony jest Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby.

Lekarze odpowiadają na pytania

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują