24 kwietnia 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Przewlekłe zapalenie trzustki

Prof. dr hab. Andrzej Dąbrowski
II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Nowotworów Układu Pokarmowego
Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Przewlekłe zapalenie trzustki

Co to jest i jakie są przyczyny?

Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) to długotrwały, przewlekły proces zapalny toczący się w miąższu trzustki, prowadzący do nieodwracalnych zmian morfologicznych w obrębie tego narządu. Procesowi temu towarzyszy ból brzucha oraz postępująca niewydolność zewnątrz- i wewnątrzwydzielniczej funkcji trzustki. We wczesnym okresie choroby zmiany w trzustce widoczne są wyłącznie w badaniu histologicznym (ocena preparatu pod mikroskopem). W zaawansowanych przypadkach dochodzi do włóknienia trzustki ze zwapnieniami, zanikiem miąższu i poszerzeniem przewodów trzustkowych.

Najczęstszą przyczyną przewlekłego zapalenia trzustki (ok. 80% przypadków) jest nadużywanie alkoholu. Jest mało prawdopodobne, aby u osób, które piją w umiarkowany sposób (dwie jednostki alkoholu dziennie dla mężczyzn i jedna dla kobiet, gdzie 1 jednostka to odpowiednik ok. 25 ml wódki), rozwinęło się PZT. Z drugiej strony, PZT rozwija się tylko u 5—10% alkoholików, co oznacza, że oprócz nadużywania alkoholu, o rozwoju choroby decydują również predyspozycje genetyczne.

REKLAMA

Oprócz alkoholu, za ważny czynnik sprzyjający powstaniu i rozwojowi PZT, uznano także palenie papierosów.

Rzadką, lecz ostatnio coraz lepiej rozpoznawaną postacią PZT, w przeszłości zaliczaną do grupy idiopatycznych zapaleń trzustki, jest autoimmunologiczne zapalenie trzustki.

Inne, rzadkie przyczyny przewlekłego zapalenia trzustki to m.in.:

  • wysokokaloryczna dieta z dużą zawartością białka i tłuszczu
  • wady rozwojowe trzustki
  • zmiany przewlekle utrudniające odpływ soku trzustkowego (pourazowe, pozapalne, nowotworowe).

Jak często występuje przewlekłe zapalenie trzustki?

Przewlekłe zapalenie trzustki nie jest tak częste jak ostre zapalenie trzustki i występuje z częstością 2—9 przypadków na 100 000 mieszkańców na rok. W niektórych przypadkach trudno jest jednak rozdzielić nawracające epizody ostrego zapalenia trzustki od przewlekłego zapalenia trzustki. Z drugiej strony wiadomo, że w przebiegu zapalenia trzustki wywoływanego nadużywaniem alkoholu, powtarzające się epizody OZT prowadzą do rozwoju PZT.

Jak się objawia przewlekłe zapalenie trzustki?

U większości pacjentów z PZT głównym objawem jest ból brzucha. Ból jest często bardzo silny, pojawia się okresowo – najczęściej w śródbrzuszu, w związku z posiłkiem lub niezależnie od jedzenia, zwykle trwa wiele godzin, może być opasujący lub promieniować do pleców. Napady bólu mogą pojawiać się na wiele lat przed ustaleniem rozpoznania choroby. W niektórych przypadkach ból odczuwany jest w sposób przewlekły. U większości chorych ból znika lub zmniejsza swoje nasilenie w ciągu 5—25 lat trwania choroby. W PZT wywołanym nadużywaniem alkoholu nasilenie bólu może zmniejszyć abstynencja.

Inne objawy związane z PZT to utrata masy ciała spowodowana strachem przed jedzeniem, które wyzwala lub nasila dolegliwości bólowe, i biegunka (stolce tłuszczowe) będąca wynikiem zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki.

W większości przypadków standardowe badanie przedmiotowe (fizykalne) nie pomaga w ustaleniu rozpoznania PZT z powodu braku objawów charakterystycznych dla tej choroby.


Ryc. 1. W czasie napadu bólu przyjmij pozycję, która zmniejszy jego odczuwanie - ułóż się na lewym boku w pozycji skulonej, z kolanami blisko klatki piersiowej

W czasie napadu bólu pacjenci mogą przyjmować pozycje, które zmniejszają jego odczuwanie (ułożenie na lewym boku, pozycja skulona z kolanami blisko klatki piersiowej). Czasami podczas badania przedmiotowego jamy brzusznej może być wyczuwalny bolesny opór lub masa guza w nadbrzuszu, co sugeruje obecność torbieli rzekomej lub guza zapalnego. Pacjenci z zaawansowaną chorobą mogą mieć cechy znacznego niedożywienia.

Aktywność amylazy i lipazy bywa w PZT lekko podwyższona. W późnym okresie choroby zanik miąższu trzustki pośrednio prowadzi do normalizacji lub obniżenia aktywności tych enzymów w surowicy. Z powodu dużej rezerwy czynnościowej trzustki, klasyczne objawy niewydolności tego narządu – biegunka tłuszczowa i cukrzyca rozwijają się dopiero po wielu latach trwania PZT, gdy zniszczeniu ulegnie >90% trzustki.

Od wystąpienia pierwszych objawów do rozpoznania PZT upływaj średnio ok. 5 lat.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

W razie przewlekłych bólów brzucha, utraty masy ciała lub nawracających biegunek tłuszczowych należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu w celu przeprowadzenia odpowiedniej diagnostyki.

Jak lekarz ustala diagnozę?

We wczesnych stadiach choroby pewne rozpoznanie PZT jest trudne lub wręcz niemożliwe. Im większe jest zaawansowanie procesu chorobowego, tym łatwiej jest lekarzowi rozpoznać PZT. Diagnozę ustala się w oparciu o kompletne wyniki badania lekarskiego, obejmującego wywiad, badanie przedmiotowe, wyniki badań laboratoryjnych i obrazowych. W niektórych przypadkach trudności może nastręczać różnicowanie zapalnej i nowotworowej etiologii guza stwierdzanego w obrębie trzustki.

Jakie są sposoby leczenia?

Jak dotąd nie ma specyficznej metody leczenia przewlekłego zapalenia trzustki. W przypadku, gdy przyczyną choroby jest alkohol, niezbędne jest przestrzeganie zakazu jego spożywania oraz palenia tytoniu. W praktyce jest to trudne do zrealizowania, gdyż większość chorych to osoby uzależnione od alkoholu, więc zastosowanie tej metody zapobiegania wymaga wcześniejszego skutecznego leczenia odwykowego.

Zastosowanie restrykcji dietetycznych może dodatkowo pomóc w kontrolowaniu kłopotliwych objawów (ból brzucha, biegunka). Należy zmniejszyć zawartość tłuszczu w posiłkach (40<60 g w porcji dziennej; <30% zapotrzebowania kalorycznego). Posiłki powinny być częste i spożywane w mniejszych porcjach, gotowane w folii, na parze, itd. W przypadkach trudnych do opanowania stolców tłuszczowych, pomocne może być zastąpienie tłuszczu w diecie przez triglicerydy o średniej długości łańcucha (MCT, ang. medium-chain triglicerydes). W tych przypadkach należy również pamiętać o doustnej suplementacji witamin rozpuszczalnych w tłuszczach – A, D, E i K. Poza tym leczenie jest objawowe, a na pierwszy plan wysuwa się walka z bólem.

Oprócz zastosowania klasycznych zasad farmakoterapii bólu, zaleca się próbę leczenia przy pomocy preparatów enzymów trzustkowych. Zakłada się, że na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego, obecność aktywnych enzymów trzustkowych w dwunastnicy – podanych w formie preparatu doustnego, zahamuje stymulację trzustki i przez to zmniejszy nasilenie bólu. Jeżeli taka zachowawcza terapia nie przynosi skutku, pozostają metody inwazyjne – endoskopowe, radiologiczne i/lub chirurgiczne. Wybór metody zależy od przyczyny bólu. U pacjentów z zaawansowanym PZT i przewlekłym, wyniszczającym bólem – opornym na leczenie zachowawcze, rozważa się chirurgiczne usunięcie trzustki (pankreatektomię).

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Tempo rozwoju zmian chorobowych zależy od predyspozycji genetycznych oraz od ekspozycji na alkohol i palenie tytoniu. Ok. 70% chorych z PZT przeżywa 10 lat, a 45% przeżywa 20 lat. U ok. 4% chorych z PZT trwającym 20 lat rozwinie się rak trzustki.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

Leczenie choroby może trwać przez całe życie chorego. Częstą przyczyną hospitalizacji są początkowo epizody nasilenia dolegliwości bólowych, a w późniejszym okresie – powikłania, takie jak: objawowe torbiele rzekome, ropnie, przetoki, wodobrzusze, zwężenie przewodów trzustkowych i/lub żółciowych, zwężenie dwunastnicy lub zakrzepica żyły śledzionowej. Abstynencja alkoholowa i niepalenie tytoniu mogą złagodzić i spowolnić przebieg choroby.

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Najlepszym znanym dzisiaj sposobem uniknięcia zachorowania na przewlekłe zapalenie trzustki jest zaprzestanie nadużywania alkoholu i palenia tytoniu.


Przewlekłe zapalenie trzustki w pytaniach i odpowiedziach

Przewlekłe zapalenie trzustki - szanse na przeszczepienie » lek. Magdalena Przybylska-Feluś
Czy można się wyleczyć z przewlekłego zapalenia trzustki? » dr n. med. Anna Mokrowiecka

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • Rewolucja w leczeniu chorych na WZW C?
    Dzięki nowym lekom możemy wyleczyć prawie 100% chorych na wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C). To niezwykle ważne, ponieważ w najbliższych latach nie ma nadziei na szczepionkę – ogłosili naukowcy na kongresie Europejskiego Towarzystwa Badań nad Wątrobą (EASL).
  • W Polsce dwukrotnie mniej zakażonych HCV niż sądzono
    W Polsce nie więcej niż 350 tys. osób zostało zakażonych wirusowym zapaleniem wątroby typu C, a nie 700 tys., jak się często podaje – poinformowano we wtorek na konferencji prasowej w NIZP-PZH w Warszawie.
  • Profilaktyczna kolonoskopia w 20 ośrodkach
    20 wybranych ośrodków będzie w 2014 roku wykonywało profilaktyczne badania z użyciem kolonoskopii, służące wczesnemu wykrywaniu raka jelita grubego – powiedział prof. Jarosław Reguła z Warszawy.

Lekarze odpowiadają na pytania

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują