29 lipca 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Wątroba – budowa i funkcje

Prof. dr hab. Jacek Juszczyk
Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
Wątroba – budowa i funkcje

Wątroba

Wątroba (po grecku: hepar) należy do układu pokarmowego i jest największym gruczołem w organizmie człowieka. U mężczyzn osiąga wagę 1500—1700 g, a u kobiet 1300—1500 g, jednakże jej wypełnienie krwią zwiększa tę masę o dodatkowe 500—800g.

Położenie wątroby

Wątroba leży w prawym podżebrzu pod przeponą, częściowo przechodząc do górnego nadbrzusza i lewego podżebrza (zobacz ryciny). Ma cztery płaty: prawy (największy), lewy, czworoboczny i ogoniasty. Pokryta jest w większości przez otrzewną, a sam miąższ – przez włóknistą błonę zwaną torebką wątrobową.

Unaczynienie wątroby

Wątroba ma podwójne unaczynienie: 70—80% krwi otrzymuje z żyły wrotnej (jest to tzw. ukrwienie czynnościowe), a 20—30% przez tętnicę wątrobową właściwą (ukrwienie odżywcze). Żyła wrotna zbiera ubogą w tlen a bogatą w czynniki odżywcze i sole mineralne krew z nieparzystych narządów jamy brzusznej (śledziony, żołądka, jelit). Tętnicą wątrobową płynie natomiast krew bogata w tlen. Krwi wrotnej jest więcej aniżeli tej dostarczanej przez tętnicę wątrobową, a więc w ogólnym bilansie wątroba otrzymuje tlen przede wszystkim przez żyłę wrotną. Ponieważ fragmenty tego narządu są zaopatrywane przez odrębne gałęzie żyły wrotnej i tętnicy wątrobowej, stało się to podstawą jego podziału na osiem segmentów naczyniowych (I-VIII). Jest to tzw. podział czynnościowy o dużym znaczeniu praktycznym, ponieważ każdy z segmentów stanowi odrębną jednostkę anatomiczną i czynnościową, co ma podstawowe znaczenie w zabiegach chirurgicznych polegających na częściowym wycięciu fragmentów tego narządu.

Ryc. 1. Położenie wątroby w jamie brzusznej

REKLAMA

Naczynia główne oraz przewód żółciowy wnikają do wątroby przez jej wnękę. Wewnątrz dzielą się z kolei na naczynia międzypłacikowe, odpowiednio: tętnicę, żyłę i przewód żółciowy (tzw. triada wątrobowa), a następnie, analogicznie, na naczynia śródpłacikowe. Komórki wątrobowe – hepatocyty - stanowią 60—70% wszystkich komórek znajdujących się w wątrobie. Mają dwa bieguny: naczyniowy i żółciowy. Biegun naczyniowy jest oddzielony wąską przestrzenią okołozatokową (zwaną przestrzenią Dissego) od naczynia zatokowego. Sąsiadujące ze sobą hepatocyty od strony biegunów naczyniowych mają wgłębienia, które na wzajemnym styku tworzą kanaliki żółciowe. Przechodzą one w początkowe przewodziki żółciowe (kanały Heringa), a następnie łączą się w naczynia większego kalibru znajdujące się w przestrzeniach wrotnych i dalej – w przewody żółciowe. Hepatocyt jest komórką żyjącą około 1 roku. Poza hepatocytami w wątrobie występują także – wchodzące w skład naczyń zatokowych – luźno ułożone komórki wrzecionowate i gwiazdkowate (mają one własności żerne i nazywają się komórkami Browicza-Kupffera) oraz lipocyty lub komórki Ito (gromadzące tłuszcz).

Wątroba jako narząd posiada duże zdolności regeneracyjne.

Funkcje wątroby

Wątroba ma różnorodne funkcje. Zachodzi w niej przemiana wielu substancji: lipidów, węglowodanów i białek. Wątroba jest również narządem o istotnych własnościach odpornościowych.

W dużym skrócie można wyróżnić następujące fukcje wątroby (czynności wątroby):

  • gospodarka węglowodanami – wątroba wytwarza, gromadzi i uwalnia glukozę, jest więc dużym, bardzo dynamicznym zbiornikiem podstawowego materiału energetycznego;
  • gospodarka tłuszczowa – wątroba przekształca węglowodany i białka w tłuszcze, dokonuje syntezy lipoprotein, fosfolipidów i cholesterolu (wykorzystywanego w 80% do wytwarzania kwasów żółciowych), jak również rozkłada lipidy do kwasów tłuszczowych;
  • gospodarka białkowa – w wątrobie wytwarzane jest 85% wszystkich białek znajdujących się w osoczu, między innymi albuminy oraz liczne białka krzepnięcia (w tym protrombina); powstają w niej także aminokwasy niezbędne do dalszych syntez oraz, w wyniku rozpadu aminokwasów, ketokwasy i amoniak;
  • gromadzenie zapasów witamin: A, D i B12 oraz żelaza;
  • funkcje odtruwające – dotyczy to neutralizacji różnych toksyn, w tym alkoholu i amoniaku (przekształcanie w mocznik), jak również sprzęgania i degradowania hormonów, przemiany leków itp.;
  • przemiana hemu – hem jest składową hemoglobiny i innych związków białkowych, ulega przemianie w bilirubinę (w 70—80% pochodzi z hemu hemoglobinowego, uwalnianego w komórkach układu siateczkowo-śródbłonkowego). Bilirubina połączona z albuminami po przeniesieniu do wątroby i odłączeniu cząsteczki albuminy jest sprzęgana z resztami kwasu glukuronowego i - jako rozpuszczalna w wodzie – wydalana do żółci przez biegun żółciowy hepatocyta. Po przedostaniu się z żółcią do jelita krętego i grubego, bilirubina podlega przemianom za sprawą znajdujących się tam bakterii, ulegając przekształceniu w urobilinogen. Około 20% tej pochodnej bilirubiny wchłania się przez ścianę jelita do krążenia krwi i ulega wychwytywaniu przez wątrobę, skąd jest wydalana z żółcią i - w niewielkich ilościach - z moczem. U człowieka zdrowego stężenie bilirubiny całkowitej wynosi 1 mg/dl (tj. 18 µmoli/l), z czego tzw. bilirubina wolna, niesprzężona, nierozpuszczalna w wodzie (lecz rozpuszczalna w tłuszczach), znajdująca się w powiązaniu z transportującą ją albuminą, to powyżej 80% całkowitej ilości bilirubiny krążącej;
  • wytwarzanie żółci – żółć jest produktem złożonym, niezbędnym do trawienia tłuszczów. Dobowo powstaje jej 250—1100 ml. W jej skład, oprócz wody, wchodzą fosfolipidy, cholesterol, kwasy tłuszczowe, bilirubina, kwasy żółciowe oraz elektrolity. Żółć wątrobowa zawiera kwas cholowy i chenodeoksycholowy (kwasy żółciowe pierwotne), natomiast kwasy deoksycholowy i litocholowy (wtórne kwasy żółciowe) są efektem przemian pierwotnych kwasów żółciowych w jelicie, czego dokonują zagnieżdżone tam bakterie;
  • funkcje immunologiczne – jedną z niezwykle ważnych czynności wątroby jest fagocytoza, czyli pochłaniane różnorakich cząstek pochodzących z tkanek lub przedostających się z zewnątrz, przede wszystkim z krwią z żyły wrotnej. Są to rozpadające się fragmenty komórek, zdenaturowane białka – produkty procesów zapalnych, kompleksy immunologiczne, lipoproteiny, wirusy, bakterie, grzyby i pasożyty. Ulegają one degradacji w komórkach żernych, czyli makrofagach wątrobowych (komórki Browicza-Kupffera), które (znajdując się w związku z tymi funkcjami w stanie pobudzenia) wydzielają mediatory zapalenia, w tym cytokiny niezbędne we właściwym kształtowaniu się odpowiedzi odpornościowej. Z tego też powodu wątroba jest narządem odgrywającym dużą rolę w różnego rodzaju zakażeniach, w tym w posocznicy, pełniąc funkcje neutralizacyjne w stosunku do drobnoustrojów.

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • 170 mln ludzi na świecie cierpi na WZW C
    Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia około 3% światowej populacji, czyli co najmniej 170 mln ludzi, cierpi na wirusowe zapalenie wątroby typu C. W naszym kraju choroba dotyczy około 1,5% mieszkańców. Dziś obchodzony jest Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby.
  • Bezpłatne testy na HCV w Światowym Dniu Zapalenia Wątroby
    Akcja bezpłatnych badań, które pozwalają stwierdzić, czy dana osoba miała kontakt z groźnym wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV) będzie prowadzona w stolicy i 4 innych miastach Polski 28 lipca w Światowym Dniu Zapalenia Wątroby.
  • Zespół naukowców z polskimi badaczami odkrył nowe podtypy raka żołądka
    Międzynarodowy zespół naukowców przy udziale polskich badaczy wykrył cztery nowe podtypy raka żołądka. Odkrycie ma umożliwić opracowanie nowych metod leczenia nowotworu i poprawić ich skuteczność. Wyniki badań opublikowano w środę w piśmie naukowym „Nature”.

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Choroby i leki sprzyjające zaparciom
    Od kilku miesięcy mam problemy z wypróżnianiem. Jest to stałe zatwardzenie i zaparcia. Nie pamiętam, kiedy ostatnio oddałam normalny stolec. Nie zauważyłam krwi.
  • Hiperkalcemia a przewlekłe zapalenie trzustki
    Mój mąż (30 l.) ma stwierdzoną mutację N34S w genie SPINK1. W związku z tym w styczniu zeszłego roku przebył ostre zapalenie trzustki, spowodowane zatkaniem przewodu trzustki przez kamienie wielkości 15 mm i 18 mm oraz liczne dużo mniejsze.
  • Ciężki przebieg infekcji wirusowej z objawami gastrycznymi
    28 lutego złapał mnie straszny ból pod prawym żebrem, pieczenie i kolka. Trwało to kilka dni, nie mogłam jeść, miałam nudności - podejrzenie kamicy żółciowej. Wyniki USG były w normie, bez złogów w nerkach czy pęcherzyku, więc zaczęto podejrzewać problem z żołądkiem.

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują