28 listopada 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Postępowanie w przypadku narażenia na zakażenie wirusowe przenoszone drogą krwi

prof. dr hab. Jacek Juszczyk
Postępowanie w przypadku narażenia na zakażenie wirusowe przenoszone drogą krwi

W Polsce ryzyko zakażenia wirusami przenoszonymi drogą krwi dotyczy przede wszystkim trzech wirusów: wirusowego zapalenia wątroby typu B (HBV), typu C (HCV) i ludzkiego wirusa upośledzenia odporności (HIV) (możliwość taka obejmuje również inne wirusy, lecz nie będzie to w tym miejscu analizowane).

W pierwszym rzędzie dotyczy ono osób mających zawodowy kontakt z potencjalnymi źródłami takiego zakażenia. Oprócz pracowników ochrony zdrowia są to wszystkie osoby, które z powodu wykonywanego zawodu mają możliwość takiej ekspozycji, a więc: policjanci, strażacy, strażnicy więzienni, żołnierze na polu walki. Osobną kategorię tworzą osoby eksponowane przypadkowo, np. niosące pomoc ofiarom wypadków drogowych i innych (np. katastrof budowlanych), odbierające poród w nadzwyczajnych okolicznościach, względnie przypadkowo ukłute lub zranione ostrymi przedmiotami w sposób bierny (np. podczas spaceru boso, itp.) lub czynny (zaatakowane takimi przedmiotami przez napastnika, ugryzione, itp.).

REKLAMA

Trudno opisać wszystkie możliwe sytuacje, w których dochodzi do zakażenia, można je natomiast sprowadzić do okoliczności, w których podejrzanym przedmiotem została naruszona ciągłość skóry, ewentualnie doszło do opryskania nieznanym płynem, na przykład spojówek oczu. Bardzo szczególną kategorię stanowią też osoby zgłaszające podejrzane kontakty seksualne.

Z punktu widzenia ryzyka potencjalnego zakażenia materiał zakaźny klasyfikuje się następująco:

  1. duże ryzyko – krew i płyny ustrojowe zanieczyszczone krwią, wydzielina pochwy, nasienie
  2. małe ryzyko – płyn mózgowo-rdzeniowy, stawowy, opłucnowy, otrzewnowy, osierdziowy, owodniowy
  3. bardzo małe ryzyko – kał, mocz, ślina, plwocina, wydzielina z nosa, łzy, pot (ryzyko rośnie, gdy w wymienionych wyżej materiałach biologicznych znajduje się krew).

Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV)

U osób podatnych na zakażenie HBV (nieodpornych) ryzyko zakażenia związane ze skaleczeniem się igłą lub innym ostrym narzędziem zależy od stanu serologicznego osoby (tzn. aktywności procesu zapalnego), której krwią były skażone:

  1. HBsAg(+) i HBeAg(+) – ryzyko klinicznie jawnego wirusowego zapalenia wątroby typu B wynosi 22—31%, a zakażenia bezobjawowego 37—62%
  2. HBsAg(+) i HBeAg(-) – ryzyko, odpowiednio, 1—6% i 23—37%.

Stężenie cząstek wirusowych jest największe we krwi. Wirus występuje także w innych płynach ustrojowych, jednak w znacznie mniejszych ilościach.

Wirus zapalenia wątroby typu C (HCV)

Ryzyko zakażenia HCV po ekspozycji na krew jest stosunkowo małe – 2—4% po ukłuciu igłą i poniżej tego odsetka po kontakcie przez błonę śluzową. Jest znikome po kontakcie z innymi płynami ustrojowymi.

Ludzki wirus upośledzenia odporności (HIV)

Poza krwią HIV może być obecny w ślinie, łzach, moczu, wymiocinach, aerozolach (powstających np. podczas zabiegów dentystycznych) i innych płynach ustrojowych. Jednakże nieznane są przypadki zakażeń z tych źródeł. Ryzyko zakażenia HIV może nastąpić w niżej podanych okolicznościach:

  1. ukłucie igłą lub skaleczenie innym ostrym narzędziem – 0,32%, a więc 1 na 300 takich zdarzeń
  2. zabrudzenie krwią błony śluzowej lub nieuszkodzonej skóry – 0,09%.

Na zwiększone ryzyko zakażenia mają wpływ: wysoka wiremia u pacjenta źródłowego, głębokie zranienie, krew widoczna na narzędziu, igły o dużej średnicy kanału, zakażony HIV pacjent aktualnie nie leczony anty-HIV, zanieczyszczenie krwią skóry uszkodzonej z różnych powodów, bezpośrednia penetracja przez nieosłoniętą skórę.

Zasady postępowania

  1. ogólne – poza sytuacjami, których charakter trudno jest przewidzieć, przy jakichkolwiek planowanych kontaktach z materiałem biologicznym należy używać rękawiczek, najlepiej lateksowych. Powinny one znajdować się w wyposażeniu apteczek domowych, samochodowych, zakładowych, itp. Jeżeli doszło do skaleczenia, uszkodzone miejsce należy przemyć dużą ilością wody z mydłem bez tamowania krwi lub jej wyciskania. Nie zaleca się stosowania preparatów odkażających. Błonę śluzową należy obficie spłukiwać fizjologicznym roztworem soli kuchennej (0,9% chlorek sodu).
  2. szczegółowe
    a) HBV – najpewniejszą ochronę stanowią szczepienia. W wyjątkowych okolicznościach można zastosować immunoglobulinę swoistą, zawierającą przeciwciała anty-HBs.
    b) HCV – nie ma szczepionki, ani swoistej immunoglobuliny anty-HCV. W dniu ekspozycji należy oznaczyć anty-HCV oraz aktywność ALT w celu ewentualnego wykrycia nierozpoznanego uprzednio zakażenia. Po upływie 3 i 6 miesięcy ponownie należy oznaczyć anty-HCV, jeśli pierwszy wynik badania był ujemny.
    c) HIV – w ciągu kilku godzin musi odbyć się konsultacja ze specjalistą, najlepiej lekarzem chorób zakaźnych. Proponuje się pobranie krwi w celu wykonania testu na przeciwciała anty-HIV, aby przekonać się, czy nie istnieje już zakażenie tym wirusem nabytym w przeszłości.
    Jeżeli okoliczności wskazują na ryzyko zakażenia w związku z ekspozycją, proponuje się ofierze wypadku leczenie zapobiegawcze. Polega ono na stosowaniu przez 28 dni leków antyretrowirusowych. Doboru odpowiednich leków, ich rodzaju, zestawów etc., dokonuje zawsze i wyłącznie lekarz konsultujący, specjalista z zakresu chorób zakaźnych, zgodnie z obowiązującymi aktualnie zasadami ustalonymi przez ekspertów. Pod żadnym pozorem nie można stosować tego rodzaju działań na własną rękę. Profilaktykę rozszerzoną stosuje się wówczas, gdy pacjent źródłowy jest HIV-dodatni, a wirus wykazuje fenotypową lub genotypową oporność na leki przeciwretrowirusowe lub jeśli istnieje takie podejrzenie, stosując leki, na które dany izolat HIV jest wrażliwy.
    Przed rozpoczęciem leczenia zapobiegawczego oraz po upływie 2 tygodni przeprowadza się badania kontrolne mające na celu stwierdzenie, czy nie występują toksyczne działania zastosowanych preparatów.
    Badania w kierunku ewentualnego zakażenia HIV przeprowadza się po 3 miesiącach od zdarzenia. Do tego czasu osobę tę uznaje się za potencjalnie zakażoną. Nie może ona utrzymywać kontaktów seksualnych, być dawcą krwi, nasienia i narządów, a kobiety nie powinny zachodzić w ciążę (patrz wyżej), a jeżeli karmią niemowlę - należy odstawić je od piersi.

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • Rak trzustki - trudny przeciwnik
    Rak trzustki jest wciąż uważany za jeden z najgroźniejszych nowotworów złośliwych. Ryzyko zachorowania na niego można jednak w istotny sposób obniżyć poprzez unikanie otyłości, palenia papierosów czy nadużywania alkoholu – przekonują eksperci.
  • WZW typu C już niedługo wyleczalne w 100%
    Wirus HCV może powodować raka wątroby i jej śmiertelną niewydolność. Nowe leki, choć na razie zbyt drogie, mogą być przełomem dla ludzi, którzy przeważnie chorują nie z własnej winy – mówili lekarze na konferencji w dniu świadomości o zapaleniach wątroby.
  • Botoks może pomóc leczyć raka żołądka?
    Botoks, najbardziej znany z zastosowania w medycynie estetycznej – do wygłaszania zmarszczek – może pomóc w leczeniu raka żołądka - wskazują badania na myszach, o których informuje pismo „Science Translational Medicine”.

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Przyczyny powiększenia wymiarów trzustki
    Wróciłam z zagranicznych wakacji z tępym bólem brzucha ulokowanym w prawym podżebrzu (ból wystąpił po wypiciu alkoholu). Wstępny wywiad z lekarzem i dostałam skierowanie na USG, które wykazało powiększoną głowę trzustki, niejednorodną o nieostrych obrysach.
  • Czarny śluz w stolcu
    Niepokoi mnie pewien objaw, jakim jest co jakiś czas prawie czarny śluz w stolcu. Czego może to być objaw?
  • Ból po laparoskopii
    Jestem 7. dzień po laparoskopowym usunięciu pęcherzyka żółciowego, oprócz dolegliwości bólowych w ranach pooperacyjnych i bólu pod prawym żebrem przy wdechu (chociaż bardziej nazwałabym to skurczem), dziś zauważyłam, że stolec jest zielony. Nie jadłam nic takiego. Czy to normalne po takiej operacji?

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują