Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicyOceń:
(4.10/5 z 10 ocen)
Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy
Helicobacter pylori

Czym są wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy i jakie są ich przyczyny?

Choroba wrzodowa żołądka i/lub dwunastnicy, potocznie określana jako wrzody żołądka i/lub dwunastnicy to cykliczne pojawianie się trawiennych wrzodów żołądka lub dwunastnicy. Wrzód trawienny to ograniczony ubytek błony śluzowej, któremu towarzyszy naciek zapalny i martwica. Najczęściej wrzody trawienne powstają w opuszce dwunastnicy i żołądku, rzadziej w dolnej części przełyku i pętli dwunastnicy.

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy są wynikiem zaburzeń równowagi pomiędzy czynnikami drażniącymi (kwas solny, pepsyna) i ochronnymi (prawidłowo ukrwiona pokryta śluzem błona śluzowa).

Zakażenie bakterią Helicobacter pylori

Najczęstszą przyczyną wrzodów żołądka i wrzodów dwunastnicy jest zakażenie bakterią Helicobacter pylori, która dzięki swoim szczególnym właściwościom jest w stanie przetrwać w kwaśnych warunkach światła żołądka. Helicobacter pylori odpowiada za 75-90% wrzodów dwunastnicy i około 70% wrzodów żołądka.

Helicobacter pylori produkuje toksyny, uszkadzające komórki błony śluzowej i wywołujące jej zapalenie. Prowadzi to do zwiększonego wydzielania hormonu gastryny, co wpływa z kolei na większe wydzielanie kwasu solnego w żołądku, a w konsekwencji powoduje owrzodzenia żołądka i dwunastnicy. Helicobacter pylori stwierdzana jest u większości pacjentów z wrzodami dwunastnicy i u 70% pacjentów z wrzodami żołądka.

Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową. Częstość infekcji Helicobacter pylori jest bardzo duża w populacji osób dorosłych (ponad 50%), jednak nie wszyscy zarażeni cierpią na wrzody żołądka lub wrzody dwunastnicy.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy mogą powstawać także jako niepożądane działania przyjmowanych leków, głównie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) – powszechnie stosowanych środków przeciwbólowych, np. aspiryny, diklofenaku, ibuprofenu, ketoprofenu, naproksenu i innych leków z tej grupy.

Czynniki genetyczne

Poza Helicobacter pylori i NLPZ w powstawaniu wrzodów żołądka i wrzodów dwunastnicy dużą rolę odgrywają czynniki genetyczne, a także palenie papierosów. Zwiększone ryzyko stwierdzono u osób z grupą krwi 0 oraz osób, które nie wydzielają antygenów grupowych krwi do płynów ustrojowych. Inne czynniki, takie jak stres, alkohol, ostre przyprawy, picie kawy mogą sprzyjać rozwojowi wrzodów żołądka i wrzodów dwunastnicy, jednak nie są uważane za ich przyczyny.

Palenie tytoniu

Palaczy tytoniu charakteryzuje większa zapadalność na wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy, częstsze nawroty i trudniejsze gojenie wrzodów. Składniki dymu tytoniowego i Helicobacter pylori współdziałają w wywoływaniu wrzodów żołądka i wrzodów dwunastnicy.

Jak często występują wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy?

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy są jedną z częstszych chorób przewodu pokarmowego. Występują one u około 5–10% populacji osób dorosłych. Wrzody żołądka lub wrzody dwunastnicy mogą występować rodzinnie – u krewnych pierwszego stopnia ryzyko wzrasta nawet 3-krotnie. W ostatnich latach częstość występowania wrzodów żołądka i wrzodów dwunastnicy spada.

Jak się objawiają wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy?

Wielu chorych nie odczuwa żadnych dolegliwości. Do głównych objawów wrzodów żołądka i wrzodów dwunastnicy należą ból o piekącym charakterze i dyskomfort w nadbrzuszu, występujące na czczo (tzw. bóle głodowe, często w nocy lub wcześnie rano) lub w 1–3 godziny po posiłkach (zobacz: Ból brzucha). Charakterystyczne dla wrzodów dwunastnicy jest ustępowanie lub zmniejszenie się dolegliwości po spożyciu niewielkiego posiłku.

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy bywają też czasem przyczyną przykrego uczucia „pełności” lub rozpierania po posiłkach, a nawet wymiotów. Ból w nadbrzuszu jest mało swoisty dla wrzodu trawiennego - w 50% przypadków jego przyczyną jest inna choroba.

Co robić w razie wystąpienia objawów wrzodu żołądka lub wrzodu dwunastnicy?

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy są poważną chorobą, związaną z potencjalnymi niebezpiecznymi powikłaniami i wymagającą konsultacji lekarskiej. W razie przewlekłych bólów brzucha należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu w celu przeprowadzenia podstawowej diagnostyki w tym kierunku.

U chorych na wrzody żołądka lub wrzody dwunastnicy mogą niekiedy wystąpić powikłania (u niektórych pacjentów są one pierwszymi objawami choroby).

Uwaga! Jeśli wystąpią:

  • wymioty krwawą lub „fusowatą” treścią (zob. Krwiste lub fusowate wymioty)
  • smoliste stolce („czarne jak smoła”, zob. Stolec - zmieniony wygląd)
  • objawy wstrząsu (osłabienie, zimna, spocona skóra, spadek ciśnienia)
  • silny ból brzucha, któremu towarzyszy niezależne od woli pacjenta napięcie mięśni brzusznych
należy pilnie zgłosić się do lekarza lub do SOR, ponieważ w takich przypadkach konieczna jest niezwłoczna hospitalizacja (sprawdź, gdzie znajdziesz najbliższą Izbę Przyjęć i SOR).
Wrzody żołądka

Ryc. 1. Wrzód żołądka

Wrzody dwunastnicy

Ryc. 2. Wrzód na przedniej ścianie opuszki dwunastnicy

Jak lekarz ustala diagnozę wrzodów żołądka lub wrzodów dwunastnicy?

Najważniejszym badaniem, koniecznym do rozpoznania choroby wrzodowej (wrzodów żołądka lub wrzodów dwunastnicy) jest badanie endoskopowe – gastroskopia. Pozwala ona na potwierdzenie choroby, wykrycie obecności Helicobacter pylori i pobranie wycinków do dalszego badania pod mikroskopem. Dla potwierdzenia zakażenia Helicobacter pylori pobrane wycinki poddaje się odpowiednim badaniom diagnostycznym. Skutecznymi metodami są: szybki test ureazowy, badanie histopatologiczne (badanie pod mikroskopem wycinka błony śluzowej żołądka) lub hodowla bakteryjna.

Starszą metodą diagnostyczną jest radiologiczne badanie kontrastowe górnego odcinka przewodu pokarmowego, które ma tylko znaczenie dodatkowe i obecnie wykonuje się je bardzo rzadko.

Do wykrywania Helicobacter pylori stosuje się też testy nieinwazyjne, do których przeprowadzenia nie jest konieczne wykonanie endoskopii. Należą do nich test oddechowy z użyciem węgla 13C, testy z krwi na obecność przeciwciał przeciwko Helicobacter pylori (często nie świadczą o aktualnym zakażeniu, ponieważ po skutecznym leczeniu przeciwciała mogą trzymywać się ponad 6 miesięcy na tym samym poziomie) oraz test wykrywający antygeny Helicobacter pylori w kale. Należy pamiętać, że powyższe testy wykrywają zakażenie bakterią, a nie wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy.

Testy na obecność Helicobacter pylori

Testy na obecność bakterii Helicobacter pylori należy wykonywać tylko u osób, u których przewiduje się usunięcie tych bakterii z przewodu pokarmowego (leczenie eradykacyjne- opisane dalej), czyli głównie u chorych na wrzody żołądka lub wrzody dwunastnicy, chłoniaki żołądka typu MALT, u osób z chorobą wrzodową w wywiadach i u osób, u których rak żołądka występował w rodzinie.

Ważne

Helicobacter pylori uznana została przez Światową Organizację Zdrowia za czynnik rakotwórczy (karcynogen) grupy I, o udowodnionym wpływie rakotwórczym. Zakażenie tą bakterią uznano za czynnik rozwoju raka żołądka i chłoniaka żołądka (tzw. MALT).

Jakie są sposoby leczenia wrzodów żołądka i wrzodów dwunastnicy?

Główną metodą leczenia choroby wrzodowej u osób zakażonych jest usunięcie (eradykacja) zakażenia Helicobacter pylori przez zastosowanie antybiotyków i leków zmniejszających wydzielanie kwasu żołądkowego. Wskazania do eradykacji ustala lekarz (zob. Eradykacja Helicobacter pylori).

Zwykle lekarz proponuje następujący schemat leczenia: inhibitor pompy protonowej (esomeprazol, lanzoprazol, omeprazol, pantoprazol, rabeprazol) w skojarzeniu z antybiotykami, amoksycylinąmetronidazolem (lub klarytromycyną) przez 10–14 dni. Zastosowanie schematów wielolekowych pozwala osiągnąć maksymalny odsetek eradykacji przy minimalnym rozwoju lekooporności.

W razie nieskuteczności terapii stosuje się inne schematy leczenia z użyciem m.in. antybiotyków z grupy tetracyklin. Skuteczność eradykacji Helicobacter pylori zależy od wielu czynników, m.in. od dyscypliny pacjentów w zakresie stosowanego leczenia.

W razie występowania objawów wrzodów żołądka lub wrzodów dwunastnicy ulgę mogą przynieść dostępne bez recepty leki zobojętniające sok żołądkowy zawierające różne kombinacje związków glinu, wapnia, magnezu i kwasu alginowego lub blokery receptorów histaminowych H2 (famotydyna, ranitydyna).

Większą skuteczność wykazują inhibitory pompy protonowej (esomeprazol, lanzoprazol, omeprazol, pantoprazol), które hamują wytwarzanie kwasu solnego przez pompę protonową znajdującą się w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka. Należy pamiętać, że leki te należy stosować zgodnie z zaleceniami lekarza.

Leczenie chirurgiczne obecnie jest stosowane głównie w przypadku powikłań wrzodów żołądka i wrzodów dwunastnicy.

Powikłania wrzodów żołądka i wrzodów dwunastnicy

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy mogą prowadzić do poważnych, czasem nawet zagrażających życiu powikłań. Wrzód może spowodować potencjalnie zagrażający życiu krwotok lub przewlekłe krwawienie prowadzące do niedokrwistości z powodu niedoboru żelaza. Bliznowacenie okolicy połączenia żołądkowo-dwunastniczego może prowadzić do niedrożności mechanicznej, uniemożliwiając przesuwanie się treści pokarmowej do dalszych odcinków przewodu pokarmowego. Innym poważnym, choć bardzo rzadkim powikłaniem, jest perforacja (czyli przedziurawienie) ściany żołądka lub dwunastnicy przez wrzód, co jest pilnym wskazaniem do interwencji chirurgicznej.

Jak postępować po zakończeniu leczenia?

Ważne jest dokładne przestrzeganie schematu przyjmowania leków. Należy zaprzestać palenia tytoniu.

Nie ma specyficznej diety dla choroby wrzodowej, choć zaleca się unikanie pokarmów, które wywołują dolegliwości (zobacz: Dieta w chorobie wrzodowej, Przykładowy jadłospis w chorobie wrzodowej żołądka).


Fot. photopin.com

Powinno się w miarę możliwości jak najrzadziej stosować NLPZ i unikać równoczesnego przyjmowania różnych preparatów z tej grupy.

W razie wystąpienia objawów alarmowych (wymioty krwią lub „fusowatą” treścią, smoliste stolce, chudnięcie, niedokrwistość), należy niezwłodznie zgłosić się do lekarza lub do SOR.

Czasami konieczne jest kontrolna gastroskopia po 6–8 tygodniach po zakończeniu leczenia.

Udostępnij:

Dodanie komentarza oznacza akceptację regulaminu

    • Ola
      2016-08-09 11:46
      Czy po operacyjnym usunięciu wrzodów żołądka można wrócić do normalnego żywienia, czy nadal muszę przestrzegać diety dla chorych na chorobę wrzodową?odpowiedz
    • Gość
      2016-06-08 11:12
      Dlaczego artukuły nie posiadają piśmiennictwa ? Piszą je lekarze którzy są uczeni na studiach że każda praca źródła mieć musi !odpowiedz
      • Gość 1
        2016-08-08 16:32
        Już nie przesadzaj, to są teksty dla pacjentów, a pacjenci potrzebują jasnej informacji, a nie piśmiennictwa.odpowiedz
      • Gość 2
        2016-08-08 15:59
        To są raczej teksty popularnonaukowe.odpowiedz

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • "Dzieci z NZJ traktowane gorzej niż pacjenci dorośli"
    Terapia biologiczna jest ostatnią deską ratunku dla dzieci z nieswoistymi zapaleniami jelita, które nie reagują na standardowe leczenie. Jest ona refundowana i powszechnie stosowana w pediatrii w większości państw Unii Europejskiej. Niestety, w Polsce mali pacjenci mają utrudniony dostęp do leków biologicznych, mimo że udowodniono ich skuteczność i zalecają je specjaliści.
  • Gorzów Wlkp. – bezpłatne badania anty-HCV
    Bezpłatne badania anty-HCV dla mieszkańców Gorzowa Wlkp. organizuje Fundacja „Gwiazda Nadziei”. Akcja odbywa się w ramach kampanii „Nie daj się zaskoczyć” i przypadającego 28 lipca Światowego Dnia Wirusowego Zapalenia Wątroby.
  • Rośnie zagrożenie WZW
    Z powodu wirusowego zapalenia wątroby (WZW) rocznie umiera równie wiele osób, co na gruźlicę czy AIDS – informuje „Lancet”.

Lekarze odpowiadają na pytania

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies