22 grudnia 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy

Poleć:
Udostępnij:
Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy
Helicobacter pylori

Co to jest choroba wrzodowa i jakie są jej przyczyny?

Choroba wrzodowa to cykliczne pojawianie się trawiennych wrzodów żołądka lub dwunastnicy. Wrzód trawienny to ograniczony ubytek błony śluzowej, któremu towarzyszy naciek zapalny i martwica. Najczęściej wrzody trawienne powstają w opuszce dwunastnicy i żołądku, rzadziej w dolnej części przełyku i pętli dwunastnicy.

Najogólniej mówiąc, wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy są wynikiem zaburzeń równowagi pomiędzy czynnikami drażniącymi (kwas solny, pepsyna) i ochronnymi (prawidłowo ukrwiona pokryta śluzem błona śluzowa).

Zakażenie bakterią Helicobacter pylori

Najczęstszą przyczyną choroby wrzodowej jest zakażenie bakterią Helicobacter pylori, która dzięki swoim szczególnym właściwościom jest w stanie przetrwać w kwaśnych warunkach światła żołądka. Odpowiada ona za 75-90% wrzodów dwunastnicy i około 70% wrzodów żołądka.

Helicobacter pylori produkuje toksyny, uszkadzające komórki błony śluzowej i wywołujące zapalenie. Prowadzi to do zwiększonego wydzielania hormonu gastryny, co wpływa z kolei na większe wydzielanie kwasu solnego w żołądku, a w konsekwencji powoduje owrzodzenia dwunastnicy. Helicobacter pylori stwierdzana jest u większości pacjentów z wrzodami dwunastnicy i w 70% przypadków wrzodów żołądka.

Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową. Częstość infekcji Helicobacter pylori jest bardzo duża w populacji osób dorosłych (ponad 50%), jednak nie wszyscy zarażeni cierpią na wrzody żołądka lub wrzody dwunastnicy.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy mogą powstawać także jako niepożądane działania przyjmowanych leków, głównie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) – powszechnie stosowanych środków przeciwbólowych, np. aspiryny, diklofenaku, ibuprofenu, ketoprofenu, naproksenu i innych leków z tej grupy.

Czynniki genetyczne

Poza Helicobacter pylori i NLPZ, w powstawaniu choroby wrzodowej dużą rolę odgrywają czynniki genetyczne, a także palenie papierosów. Zwiększone ryzyko stwierdzono u osób z grupą krwi 0 oraz osób, które nie wydzielają antygenów grupowych krwi do płynów ustrojowych. Inne czynniki, takie jak stres, alkohol, ostre przyprawy, picie kawy mogą sprzyjać rozwojowi choroby, jednak nie są uważane za jej przyczyny.

Jak często występuje choroba wrzodowa?

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy jest jedną z częstszych chorób przewodu pokarmowego. Na wrzody żołądka lub wrzody dwunastnicy choruje około 5–10% populacji osób dorosłych. Wrzody żołądka lub wrzody dwunastnicy mogą występować rodzinnie – ryzyko wzrasta u krewnych pierwszego stopnia nawet 3-krotnie.

Jak się objawia choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy?

Wielu chorych nie odczuwa żadnych dolegliwości. Do głównych objawów choroby wrzodowej należą ból o piekącym charakterze i dyskomfort w nadbrzuszu, występujące na czczo (tzw. bóle głodowe, często w nocy lub wcześnie rano) lub w 1–3 godziny po posiłkach (zobacz: Ból brzucha). Charakterystyczne dla owrzodzenia dwunastnicy jest ustępowanie lub zmniejszenie się dolegliwości po spożyciu niewielkiego posiłku.

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy bywają też czasem przyczyną przykrego uczucia „pełności” lub rozpierania po posiłkach, a nawet wymiotów. Ból w nadbrzuszu jest mało swoisty dla wrzodu trawiennego - w 50% przypadków jego przyczyną jest inna choroba.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy są poważną chorobą, związaną z potencjalnymi niebezpiecznymi powikłaniami i wymagającą konsultacji lekarskiej. W razie przewlekłych bólów brzucha należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu w celu przeprowadzenia podstawowej diagnostyki w tym kierunku.

U chorych na wrzody żołądka lub wrzody dwunastnicy mogą niekiedy wystąpić powikłania (u niektórych pacjentów są pierwszymi objawami choroby).

Uwaga! Jeśli wystąpią:

  • wymioty krwawą lub „fusowatą” treścią (zobacz: Krwiste lub fusowate wymioty)
  • smoliste stolce („czarne jak smoła” [zobacz: Stolec - zmieniony wygląd])
  • objawy wstrząsu (osłabienie, zimna, spocona skóra, spadek ciśnienia)
  • silny ból brzucha, któremu towarzyszy niezależne od woli pacjenta napięcie mięśni brzusznych

należy pilnie zgłosić się do lekarza lub do Szpitalnego Oddziału Ratunkowego (SOR), ponieważ w takich przypadkach konieczna jest niezwłoczna hospitalizacja.

Wrzody żołądka

Ryc. 1. Wrzód żołądka

Wrzody dwunastnicy

Ryc. 2. Wrzód na przedniej ścianie opuszki dwunastnicy

Jak lekarz ustala diagnozę?

Najważniejszym badaniem, koniecznym do rozpoznania choroby wrzodowej i jej powikłań, jest badanie endoskopowe – gastroskopia. Pozwala ona na potwierdzenie choroby, wykrycie obecności H. pylori i pobranie wycinków do dalszego badania pod mikroskopem. Dla potwierdzenia zakażenia H. pylori pobrane wycinki poddaje się odpowiednim badaniom diagnostycznym. Skutecznymi metodami są: szybki test ureazowy, badanie histopatologiczne (badanie pod mikroskopem wycinka błony śluzowej żołądka) lub hodowla bakteryjna.

Starszą metodą diagnostyczną jest radiologiczne badanie kontrastowe żołądka i dwunastnicy, które ma tylko znaczenie dodatkowe i obecnie wykonuje się je bardzo rzadko.

Do wykrywania Helicobacter pylori stosuje się też testy nieinwazyjne, do których przeprowadzenia nie jest konieczne wykonanie endoskopii. Należą do nich test oddechowy z użyciem węgla 13C, testy z krwi na obecność przeciwciał IgG anty-H. pylori (często nie świadczą o aktualnym zakażeniu, ponieważ po skutecznym leczeniu przeciwciała mogą trzymywać się ponad 6 miesięcy na tym samym poziomie) oraz test wykrywający antygeny Helicobacter pylori w kale. Należy pamiętać, że powyższe testy wykrywają zakażenie bakterią, a nie wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy.

Testy na obecność bakterii Helicobacter pylori

Testy na obecność bakterii Helicobacter pylori należy wykonywać tylko u osób, u których przewiduje się usunięcie tych bakterii z przewodu pokarmowego (leczenie eradykacyjne- opisane dalej), czyli głównie u chorych na wrzody trawienne żołądka lub dwunastnicy, chłoniaki żołądka typu MALT, u osób z chorobą wrzodową w wywiadach i u osób, u których rak żołądka występował w rodzinie.

Ważne

Helicobacter pylori uznana została przez Światową Organizację Zdrowia za czynnik rakotwórczy (karcynogen) grupy I, o udowodnionym wpływie rakotwórczym. Zakażenie bakterią uznano za czynnik rozwoju raka żołądka i chłoniaka żołądka (tzw. MALT).

Jakie są sposoby leczenia?

Główną metodą leczenia choroby wrzodowej u osób zakażonych jest usunięcie (eradykacja) zakażenia Helicobacter pylori przez zastosowanie antybiotyków i leków zmniejszających wydzielanie kwasu żołądkowego. Wskazania do eradykacji ustala lekarz (zob. Eradykacja Helicobacter pylori).

Zwykle lekarz proponuje następujący schemat leczenia: inhibitor pompy protonowej (omeprazol, lanzoprazol, pantoprazol, esomeprazol i inne) + amoksycylina + metronidazol (lub klarytromycyna) przez 10–14 dni. Zastosowanie schematów wielolekowych pozwala osiągnąć maksymalny odsetek eradykacji przy minimalnym rozwoju lekooporności.

W razie nieskuteczności terapii stosuje się inne schematy leczenia z użyciem m.in. antybiotyków z grupy tetracyklin. Skuteczność eradykacji Helicobacter pylori zależy od wielu czynników, m.in. od dyscypliny pacjentów w zakresie stosowanego leczenia.

W razie występowania objawów ulgę mogą przynieść preparaty zobojętniające działanie kwasu żołądkowego, dostępne także bez recepty, czy popularna ranitydyna (H2-blokery - blokują receptor histaminowy, przez co zmniejszają produkcję kwasu solnego zależną od histaminy). Od tych leków bardziej skuteczne są inhibitory pompy protonowej (omeprazol, lanzoprazol, pantoprazol, esomeprazol), które hamują wytwarzanie kwasu solnego przez pompę protonową znajdującą się w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka. Należy pamiętać, że leki te należy stosować zgodnie z zaleceniami lekarza.

Leczenie chirurgiczne obecnie jest stosowane głównie w przypadku powikłań choroby wrzodowej.

Powikłania

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy mogą prowadzić do poważnych, czasem nawet zagrażających życiu powikłań. Wrzód może spowodować krwotok lub przewlekłe krwawienie i w konsekwencji niedokrwistość z powodu niedoboru żelaza. Bliznowacenie okolicy połączenia żołądkowo-dwunastniczego może prowadzić do niedrożności mechanicznej, uniemożliwiając przesuwanie się treści pokarmowej do dalszych odcinków przewodu pokarmowego. Innym poważnym, choć bardzo rzadkim powikłaniem, jest perforacja ściany przewodu pokarmowego, czyli jej przedziurawienie, co jest pilnym wskazaniem do interwencji chirurgicznej.

Jak postępować po zakończeniu leczenia?

Ważne jest dokładne przestrzeganie schematu przyjmowania leków. Należy rzucić palenie papierosów.

Zapamiętaj

Palaczy papierosów charakteryzuje większa zapadalność na wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy, częstsze nawroty i trudniejsze gojenie wrzodów. Składniki dymu tytoniowego i Helicobacter pylori współdziałają w wywoływaniu wrzodów żołądka i wrzodów dwunastnicy.

Nie ma specyficznej diety dla choroby wrzodowej, choć zaleca się unikanie pokarmów, które wywołują dolegliwości (zobacz: Dieta w chorobie wrzodowej, Przykładowy jadłospis w chorobie wrzodowej żołądka). Powinno się unikać stosowania NLPZ i równoczesnego przyjmowania różnych preparatów z tej grupy.

W razie wystąpienia objawów alarmowych (wymioty krwią lub „fusowatą” treścią, smoliste stolce, chudnięcie, niedokrwistość), należy bezzwłocznie udać się do lekarza.

Czasami konieczne jest kontrolne badanie gastroskopowe po 6–8 tygodniach po zakończeniu leczenia.


Poleć:
Udostępnij:

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • Rak trzustki - trudny przeciwnik
    Rak trzustki jest wciąż uważany za jeden z najgroźniejszych nowotworów złośliwych. Ryzyko zachorowania na niego można jednak w istotny sposób obniżyć poprzez unikanie otyłości, palenia papierosów czy nadużywania alkoholu – przekonują eksperci.
  • WZW typu C już niedługo wyleczalne w 100%
    Wirus HCV może powodować raka wątroby i jej śmiertelną niewydolność. Nowe leki, choć na razie zbyt drogie, mogą być przełomem dla ludzi, którzy przeważnie chorują nie z własnej winy – mówili lekarze na konferencji w dniu świadomości o zapaleniach wątroby.
  • Botoks może pomóc leczyć raka żołądka?
    Botoks, najbardziej znany z zastosowania w medycynie estetycznej – do wygłaszania zmarszczek – może pomóc w leczeniu raka żołądka - wskazują badania na myszach, o których informuje pismo „Science Translational Medicine”.

Lekarze odpowiadają na pytania

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują