24 października 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Dyspepsja

Prof. dr hab. med. Krzysztof Marlicz1, prof. dr hab. Krzysztof Fyderek2 (uwagi pediatryczne)
1Katedra i Klinika Gastroenterologii, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
2Klinika Pediatrii Gastroenterologii i Żywienia, Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w Krakowie
Dyspepsja

Co to jest dyspepsja i jakie są jej przyczyny?

Słowo dyspepsja pochodzi z języka greckiego i oznacza dosłownie złe trawienie. W ostatnich kilkudziesięciu latach terminem tym oznacza się zespół objawów umiejscowionych w nadbrzuszu środkowym (dołku podsercowym), polegających na występowaniu więcej niż jednej z następujących dolegliwości: poposiłkowego uczucia pełności, wczesnego uczucia sytości, bólu i/lub uczucia pieczenia w nadbrzuszu.

Dyspepsję można zasadniczo podzielić na organiczną i czynnościową.

Przyczynami dyspepsji organicznej są określone choroby (wrzód trawienny żołądka lub dwunastnicy, choroba refluksowa przełyku, rzadziej przewlekłe zapalenie trzustki czy dróg żółciowych, dyspepsja może też być objawem nowotworu, szczególnie raka żołądka). Dyspepsję mogą powodować działania uboczne (niepożądane) niektórych leków zażywanych przewlekle, jak np. niesteroidowych leków przeciwzapalnych, leków przeciwreumatycznych, preparatów żelaza i potasu, niekiedy antybiotyków.

REKLAMA

Jeżeli nie udaje się wykryć żadnej choroby lub innego czynnika powodującego dyspepsję lekarz stawia rozpoznanie dyspepsji czynnościowej.

Przyczyny dyspepsji czynnościowej nie są do dzisiaj wyjaśnione. Przyjmuje się różne hipotezy (np. zaburzona kurczliwość pewnych odcinków przewodu pokarmowego, osłabiona reakcja przewodu pokarmowego na pewne bodźce zewnętrzne i inne). Aktualnie wyróżnia się dwie kategorie dyspepsji czynnościowej - zespół zaburzeń poposiłkowych i zespół bólu w nadbrzuszu.

Jak często występuje dyspepsja?

Dyspepsja występuje bardzo często, na całym świecie. Uważa się, że 20—30% populacji miewa okresowo (częściej) lub stale (rzadziej) opisywane dolegliwości. U około 40% wykrywa się konkretne (wyżej wymienione) przyczyny, a większość (ok. 60%) traktujemy jako osoby cierpiące na dyspepsję czynnościową.

Jak się objawia dyspepsja?

Dyspepsja charakteryzuje się występowaniem występowaniu więcej niż jednej z następujących dolegliwości: poposiłkowego uczucia pełności, wczesnego uczucia sytości, bólu i/lub uczucia pieczenia w nadbrzuszu.

Objawy powyższe mają charakter przewlekły – trwają co najmniej 3 miesiące (niekoniecznie w stałym codziennym nasileniu). Jeżeli objawy te trwają nieprzerwanie kilka godzin czy dni, nie używa się wówczas dla ich określenia pojęcia dyspepsji.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

Ból w środkowym nadbrzuszu, względnie wspomniany wcześniej dyskomfort w tej okolicy, jest uczuciem przykrym, ale na ogół niezbyt mocno nasilonym, tak że dopiero po paru tygodniach czy miesiącach pacjent zdaje sobie sprawę, że dzieje się z nim coś niedobrego i umacnia się w nim przekonanie o konieczności pozbycia się dolegliwości. Wizyta u lekarza rodzinnego jest wówczas jak najbardziej wskazana. Na tym etapie nie mają sensu poszukiwania lekarza specjalisty (gastroenterologa), a tym bardziej wzywanie pogotowia czy zgłaszanie się do szpitala.

Jak lekarz ustala diagnozę?

Dokładnie zebrany wywiad, czyli spokojna i rzeczowa rozmowa lekarza z pacjentem, potrafi wiele wyjaśnić (choroby współistniejące, zażywanie leków itp.), ale na ogół nie rozstrzyga, czy mamy do czynienia z dyspepsją organiczną, czy też czynnościową. Zwykle proponuje się badanie endoskopowe przełyku, żołądka i dwunastnicy. Należy je wykonac pilnie, jeżeli dyspepsji towarzyszą tzw. objawy alarmowe (niezamierzony spadek masy ciała, nocne bóle brzucha, żółtaczka, krwawienie z przewodu pokarmowego, niedokrwistość, zaburzenia połykania, wymioty lub guz w nadbrzuszu) oraz u pacjentów po 45. roku życia.

Pomocne jest także badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej. Badania morfologiczne i biochemiczne krwi niewiele wnoszą do rozpoznania. Badanie serologiczne krwi na obecność Helicobacter pylori (często wykonywane przez samych pacjentów dzięki intensywnej promocji medialnej) nie jest przydatne, bo nie świadczy o aktualnym zakażeniu tą bakterią, a ponadto jej rola w powstawaniu dyspepsji nie jest wcale pewna.

U dzieci wskazaniem do pogłębienia diagnostyki jest występowanie tzw. objawów alarmujących (m.in.: dysfagii, krwawienia z przewodu pokarmowego, bólu budzącego dziecko, przewlekłej biegunki, zmian okołoodbytniczych, zahamowania tempa wzrostu, opóźnień dojrzewania, itp.).

Jakie są sposoby leczenia?

W dyspepsji organicznej leczenia polega na terapii choroby będacej przyczyną dyspepsji lub odstawienie leków powodujacych dolegliwości.

Nie ma jednolitego schematu leczenia dyspepsji czynnościowej. Stosuje się następujące sposoby leczenia.

Tryb życia i dieta

Lekarz zwykle zaczyna od udzielenia kilku porad dotyczących trybu życia i sposobu odżywiania:

  • unikanie pośpiesznego przyjmowania posiłków 1—2 razy dziennie; zalecane jest przystępowanie do posiłku po krótkim odpoczynku czy ogrzaniu się (w przypadku gdy jesteśmy zmarznięci) i unikanie pośpiechu podczas jedzenia
  • spożywanie posiłków 3—4 razy dziennie, ostatni posiłek nie krócej niż 3 godziny przed snem
  • unikanie potraw smażonych.

Zalecane są także pewne leki ziołowe: siemię lniane, dziurawiec, karczochy, mięta (ale nie przy zgadze).

Leczenie farmakologiczne

We właściwej farmakoterapii zalecane są:

  • leki hamujące wydzielanie kwasu solnego (inhibitory pompy protonowej, np. omeprazol, pantoprazol lanzoprazolesomeprazol) lub blokery receptorów histaminowych (ranitydyna, famotydyna)
  • leki prokinetyczne (metoklopramid, cisapryd)
  • leki osłaniające błonę śluzową żołądka
  • leki rozkurczowe u pacjentów, u których dominujacym objawem jest ból
  • leki przeciwdepresyjne u osób, u których objawom dyspeptycznym towarzyszą zaburzenia depresyjne.

Ponadto w czynnościowej dyspepsji można stosować psychoterapię.

Należy zaznaczyć, iż omówione tu leczenie jest typowym leczeniem objawowym (zmniejszającym czy łagodzącym objawy) a nie leczeniem przyczynowym – bo, jak wspomniano wyżej, prawdziwych przyczyn dyspepsji czynnościowej nie znamy.

Są pacjenci, którym żadne wyżej wymienione leki nie pomagają – wtedy forsowanie leczenia farmakologicznego jest bezcelowe. Lekarz powinien jeszcze raz zastanowić się nad rozpoznaniem, a niekiedy poprzestać tylko na psychoterapii i „eksperymentach” dietetycznych. Pacjenci często sami (bez inspiracji lekarskiej) narzucają sobie bardzo rygorystyczne diety. Twierdzą na przykład, że jedyne potrawy, które im nie szkodzą, to suche bułki i woda. Jednak racjonalnych podstaw do takich zachowań nie ma.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

U części pacjentów dolegliwości po kilku miesiącach czy latach mijają – i to często niezależnie od tego, czy przyjmowali jakieś leki. U innych trwają w różnym nasileniu przez wiele lat. Są też osoby, którym objawy dyspeptyczne towarzyszą przez całe (czasem bardzo długie) życie. Z bardzo dużym prawdopodobieństwem można powiedzieć, że dyspepsja czynnościowa nie skraca życia i nie jest wstępem do żadnej groźnej, organicznej choroby. Na pewno w jakiejś mierze upośledza ona jakość codziennego funkcjonowania, ale nie powinna wpływać na aktywność życiową (zawodową) i nie stanowi podstawy do ubiegania się o urlopy zdrowotne czy renty inwalidzkie.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

W wypadku utrzymywania się czy powtarzania objawów, kontakt z lekarzem rodzinnym (4—6 razy w roku) jest jak najbardziej wskazany. Dodatkowe badania kontrolne (endoskopia, USG) mogą okazać się konieczne, ale zwykle ich zbyt częste powtarzanie jest niepotrzebne.

Zalecenia lekarza powinny być przestrzegane i są na ogół pomocne.

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Nie znając przyczyn, trudno zalecać konkretny sposób postępowania. W życiu rodzinnym zaleca się nie rozmawiać o swoich dolegliwościach przy dzieciach – mogą one nieumyślnie naśladować rodziców i zgłaszać podobne dolegliwości.

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • WZW typu C już niedługo wyleczalne w 100%
    Wirus HCV może powodować raka wątroby i jej śmiertelną niewydolność. Nowe leki, choć na razie zbyt drogie, mogą być przełomem dla ludzi, którzy przeważnie chorują nie z własnej winy – mówili lekarze na konferencji w dniu świadomości o zapaleniach wątroby.
  • Botoks może pomóc leczyć raka żołądka?
    Botoks, najbardziej znany z zastosowania w medycynie estetycznej – do wygłaszania zmarszczek – może pomóc w leczeniu raka żołądka - wskazują badania na myszach, o których informuje pismo „Science Translational Medicine”.
  • 170 mln ludzi na świecie cierpi na WZW C
    Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia około 3% światowej populacji, czyli co najmniej 170 mln ludzi, cierpi na wirusowe zapalenie wątroby typu C. W naszym kraju choroba dotyczy około 1,5% mieszkańców. Dziś obchodzony jest Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby.

Lekarze odpowiadają na pytania

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują