Dysfagia (zaburzone połykanie)

Dysfagia (zaburzone połykanie)Oceń:
(4.00/5 z 8 ocen)
Dr n. med. Włodzimierz Zych
Klinika Gastroenterologii i Hepatologii
Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa
Dysfagia (zaburzone połykanie)

Co to jest zaburzone połykanie?

Zaburzone połykanie (dysfagia) to utrudnione przechodzenie pokarmów z jamy ustnej do żołądka. Jest to najbardziej swoisty objaw chorób przełyku i  nie powinien być nigdy lekceważony lub bezkrytycznie przypisywany np. zaburzeniom emocjonalnym. Nie należy go także mylić z kulą gardłową, dawniej określaną mianem „kuli histerycznej” (globus hystericus).

Jakie choroby prowadzą do zaburzeń połykania?

Wyróżnia się dwie fazy połykania: ustno-gardłową i przełykową.

Faza ustno-gardłowa

Pierwsza faza połykania kontrolowana jest przez ośrodkowy układ nerwowy i zależy od koordynacji nerwowo-mięśniowej na poziomie gardła i zwieracza górnego przełyku. Ważna jest także prawidłowa budowa anatomiczna tej okolicy. Stosownie do tych składowych wyróżnia się kilka sytuacji prowadzących do trudności w zapoczątkowaniu aktu połykania:

  • choroby ośrodkowego układu nerwowego (niektóre postacie udaru, guzy mózgu, choroby rdzenia, stwardnienie rozsiane, niedokrwienie). W takiej sytuacji często współwystępują inne objawy przemawiające za mózgowym pochodzeniem trudności połykania, np. zaburzenia mowy, drżenia mięśniowe, zaburzenia równowagi
  • choroby dotyczące układu mięśniowego czy nerwów obwodowych (zapalenia mięśni, cukrzyca)
  • guzy krtani, z chrypką poprzedzającą wystąpienie trudności połykania, choroby tarczycy z jej powiększeniem i często objawami nadczynności (drżenie rąk, wzmożona pobudliwość nerwowa)
  • uchyłki w górnej części przełyku z przykrym zapachem z ust, będącym następstwem fermentacji treści zalegającej w uchyłku.

Faza przełykowa

Zachodzi już po sprawnym połknięciu kęsa pokarmowego i niezaburzonym przedostaniu się pokarmu do światła przełyku. Dalsze przechodzenie kęsa pokarmowego przez przełyk jest niezależne od woli, a odpowiada zań regulacja nerwowo-mięśniowa oraz prawidłowa budowa przełyku i połączenia przełykowo-żołądkowego.

Najczęściej do zaburzenia połykania w fazie przełykowej dochodzi na skutek przeszkody mechanicznej. Najważniejszą jest nowotwór przełyku lub połączenia przełyku i żołądka (zobacz: Rak przełyku). Inne to zwężenia pooparzeniowe (po oparzeniu termicznym, chemicznym), ucisk z zewnątrz na przełyk, ciała obce.

Rzadziej przyczyną trudności w połykaniu są zapalenia bądź uszkodzenia polekowe (warto tu wymienić leki stosowane w osteoporozie czy niektóre antybiotyki). Sporadycznie przyczyną są zaburzenia mięśniowo-nerwowe.

Kliknij i zobacz wypowiedź eksperta
Dysfagia, film

Jakie objawy mogą towarzyszyć zaburzeniom w połykaniu i mają znaczenie w rozpoznaniu ich przyczyny?

  • Chrypka poprzedzająca zaburzenia połykania jest typowa dla guzów krtani lub płuc, ale może też być związana z przewlekłym zarzucaniem treści żołądkowej do przełyku lub z zapaleniem krtani i zapaleniem przełyku, prowadzącymi do zaburzeń połykania. Także rak przełyku, w pierwszym okresie dający zaburzenia połykania, może doprowadzić do chrypki.
  • Czkawka może towarzyszyć przepuklinie rozworu przełykowego ale też rakowi przełyku czy żołądka (zobacz: Rak żołądka).
  • Kaszel występuje w chorobie refluksowej i uchyłkach przełyku (zobacz: Choroba refluksowa przełyku). Jeśli towarzyszy mu cofanie się treści pokarmowej do gardła może to przemawiać za zaburzeniami czynności skurczowej przełyku (zobacz: Achalazja).
  • Zgaga (zobacz: Zgaga) jest typowym objawem choroby refluksowej, której późnym następstwem bywają trudności w połykaniu. Świszczący oddech może towarzyszyć łagodnym i złośliwym guzom oskrzeli lub śródpiersia.
  • Ból przy połykaniu (odynofagia) jest objawem uszkodzenia polekowego, zapaleń wirusowych przełyku lub raka przełyku.

Co robić w przypadku wystąpienia zaburzeń w połykaniu?

Jeśli dysfagia wystąpi nagle, to najpewniej wynika ona z utknięcia w przełyku ciała obcego (fragment mostka zębowego, kość) lub z zapalenia polekowego. W takiej sytuacji pacjent zwykle sam prawidłowo rozpoznaje przyczynę.

Ciało obce wymaga usunięcia podczas zabiegu endoskopowego, uszkodzenie polekowe oznacza konieczność zaprzestania stosowania danego leku. W pierwszym przypadku należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, który najpewniej zleci badanie radiologiczne przełyku i żołądka. Części metalowe (fragmenty protez) lub dobrze uwapnione (kości) będą widoczne na zwykłym zdjęciu, inne ciała obce mogą być zauważalne dopiero w badaniu z doustnym podaniem środka kontrastowego.

Po potwierdzeniu i zlokalizowaniu ciała obcego podejmuje się próbę jego usunięcia podczas zabiegu endoskopowego, najlepiej przeprowadzonego w znieczuleniu.

Stopniowo narastające trudności w połykaniu także powinny skłonić do wizyty u lekarza, który - w oparciu o rozmowę - ustali okoliczności występowania trudności w połykaniu i zaproponuje odpowiednie badania dla jak najszybszego wykrycia przyczyny problemu. Zwykle są to badania radiologiczne i endoskopowe, niekiedy połączone z oceną mikroskopową wycinków z nieprawidłowych miejsc. Sporadycznie potrzebne są inne badania specjalistyczne.

Kula gardłowa

Kula gardłowa to nierzadki problem sprowadzający pacjenta do gabinetu gastrologa. Jest to wrażenie przeszkody w gardle, zwykle w górnej okolicy za mostkiem. Pacjenci zwykle opisują to jako łaskotanie lub ciało obce w gardle, nie upośledzające połykania i zwykle nie związane z innymi objawami chorobowymi. Dawniej określano to mianem „kuli histerycznej” (globus hystericus), choć objawy histerii są w tym przypadku dość rzadkie.

Zanim przypisze się ten uciążliwy objaw zaburzeniom psychologicznym, należy starannie wykluczyć choroby krtani i początkowego odcinka przełyku. Jeśli nie ma podłoża organicznego, może to sugerować osobowość z zachowaniami obsesyjnymi lub depresję.

Data utworzenia: 12.03.2010
Udostępnij:

Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

    • bezsensu
      2017-01-14 00:15
      za słaby jest ten artykuł proszę o opisanie co może powodować problemy z dysgafia w fazie "Faza ustno-gardłowa" z jakiegosc powodu podczas próby przełknięcia czegoś wykonuje równoczesnie oddech jedynie 2-6mg xanaxu dziennie daje jakos funkcjonować lub piwa odpowiednio wczesnie pite codziennie poprawia troche sytuacje bo wszytko to dziala to na osrodkowy uklad nerwowy ale niby dlaczego tak jest? czemu ośrodkowy układ nerwowy może uniemozliwić przełykanie(a raczej powodować bardzo duże ryzyko że pokarm lub płyn trafi do płuc a nie do przełyku) już w poczatkowej fazie? wygląda to na nerwice a badania potwierdzaja tylko "lekką" przepukline gardła a endoskopia gardła i krtani nic poza lekko opuchnietymi małżowinami nosowymi które oglądał x razy laryngolog nie jeden i nic nie poradział prócz niedziałajacych kropli ani nie zauważył tam nic podejrzanego jak jakieś polipy itp. ale coś mi tu nie pasuje to raczej nie normalne że pijąc codziennie od rana kilka piw mozna normalnie funkcjonować mimo potwierdzonych badan? dla mnie leki typu xan nitrazepam lorazepam itp są jak cukierki żadnych rewelacji senności a troche alkoholu i problem znika oczywiscie jak sie zacznie odpowieni wczesnie pic bo wieczorem juz jest za pozno wieczorem mozna sie juz tylko zadławić a jak sie nie pije dzien w dzien to te cukierki pozwalaja tylko przetrwacodpowiedz
    • piotr
      2016-09-27 21:17
      polecam badania laryngologiczne gardełka, migdałków, krtani, zatok wraz z wymazem na posiew bakterii, grzybów :)odpowiedz
    • Andrzej
      2016-06-13 22:06
      Rok temu wchłonąłem przez rurkę, prawdopodobnie do krtani maleńki okruch co wywołało gwałtowny kaszel. Do dziś nie wiem co było w tej rurce. Myślałem, że z czasem to przełknę wraz z jedzeniem ale się nie udało. Po miesiącu poszedłem z tym do lekarza. Ten zlecił RTG i zapisał syrop wykrztuśny. Prześwietlenie nic nie wykazało. Mam za sobą rok chrząkania co minutę lub dwie oraz częste napady kaszlu aż do łez. Ostatnio również zapalenie gardła lub krtani z odksztuszaniem plwociny. Lekarz ogólny dał skierowanie do laryngologa lecz ten zlekceważył moje dolegliwości, bo jego zdaniem nie jest możliwe by cokolwiek mogło zalegać w gardle od roku. Kazał pić oliwę łyżkami i na tym koniec. Kaszel i chrząkanie pozostały a domownicy mają już tego dosyć. Czy taki stan może prowadzić do innych powikłań i chorób? Pomijam fakt, że nie mogę chodzić np do kina żeby nie przeszkadzać innym. Jak przekonać lekarza, że naprawdę coś mi dolega?odpowiedz
      • emeryt
        2016-11-13 01:02
        idz do specjalisty plucnego. malenka drobinka zamiast do rzelyku wpadla do drogi oddechowej i moze wlasnie siedziec i podrazniac , co sie objawia kaszlem . powtarzam plucny dobry stary lekarz. good luckodpowiedz
      • Tom
        2016-09-16 10:46
        Polecam psychiatrę :-) Tez mam taki problem .odpowiedz

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • "Katastrofa dla pacjentów z chorobami wątroby"
    Po wejściu w życie tzw. ustawy o sieci szpitali ryczałtowo z budżetu państwa ma być finansowana nie tylko hospitalizacja, ale też leczenie w specjalistycznych poradniach przyszpitalnych. Ministerstwo Zdrowia w projekcie rozporządzenia przyporządkowało poszczególne poradnie do oddziałów.
  • Profilaktyka marskości wątroby w Wielkiej Brytanii
    W Anglii zalecono lekarzom rodzinnym, żeby kierowali osoby nadużywające alkoholu na badania stanu wątroby, by wcześnie wykryć włóknienie i marskość tego narządu – informuje „BBC News”.
  • Pacjenci potrzebują wsparcia
    Jak wynika z badań zrealizowanych przez Fundację STOMAlife, 83% lekarzy kieruje pacjentów po wyłonieniu stomii pod opiekę pielęgniarki stomijnej. Jaki jest tego powód? Prowadzenie punktów konsultacyjnych leży wyłącznie po stronie organizacji pozarządowych, których zasoby są niezwykle ograniczone.

Lekarze odpowiadają na pytania

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Zaprenumeruj newsletter

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies