24 listopada 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Gazy

dr n. med. Włodzimierz Zych
Klinika Gastroenterologii i Hepatologii
Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa
Gazy

Co to są gazy jelitowe?

Gazy są naturalnie obecne w świetle jelita. Pochodzą z dwóch głównych źródeł: pierwsze to powietrze połykane podczas spożywania posiłków czy podczas mówienia, a drugie - produkty fermentacji jelitowej, zachodzącej głównie w jelicie grubym.

W połykanym powietrzu są przede wszystkim azot i tlen.

Gazy pochodzące z metabolizmu bakteryjnego mają bardziej zróżnicowany skład. Są to, bezwonne, dwutlenek węgla, metan i wodór, czy - nadające specyficzną woń - siarkowodór oraz inne pochodne siarkowe. Ilość i rodzaj gazów pochodzących z fermentacji zależą od rodzaju spożywanych pokarmów, składu flory jelitowej oraz sprawności pasażu jelitowego.

Objętość gazu w jelicie wynosi zwykle 200 ml, a łączna dobowa objętość wydalanych wiatrów wynosi do 600 ml. Zdrowy człowiek wydala gazy (pot. „wiatry”) od kilkunastu do 25 razy na dobę.

Co powoduje zwiększenie ilości gazów jelitowych?

REKLAMA

Zwiększenie ilości gazów jelitowych może być spowodowane:

  • spożywaniem pokarmów ogólnie uznanych za gazotwórcze (fasola i inne rośliny strączkowe)
  • zwiększonym połykaniem powietrza, np. podczas palenia papierosów, czy żucia gumy
  • niemożnością odbijania połkniętego powietrza, np. u osób po leczeniu operacyjnym z powodu refluksu żołądkowo-przełykowego (zobacz: Choroba refluksowa przełyku)
  • upośledzeniem trawienia i wchłaniania w jelicie cienkim, powodującym zwiększenie ilości substratów do fermentacji w jelicie grubym (przykładem może być niedobór laktazy)
  • zwolnieniem czasu pasażu jelitowego (jest to mechaniczne upośledzenie drożności przewodu pokarmowego: polekowe lub czynnościowe)
  • zwiększeniem ilości bakterii w jelicie cienkim, które jest względnie jałowe w porównaniu z jelitem grubym.

Czy obfite gazy jelitowe oznaczają chorobę i wymagają badań?

Najczęściej pacjenci mylnie interpretują wzdęcie i przypisują jego powstawanie gazom (zobacz: Wzdęcie). Trudno jest jednoznacznie zweryfikować ilość oddawanych gazów, choć dobrą orientację daje odniesienie do ilości wiatrów oddawanych w okresie poprzedzającym wystąpienie wrażenia obfitych gazów. Zwykle nie ma potrzeby wykonywania badań, o ile nie dołączą się inne objawy sugerujące chorobę organiczną przewodu pokarmowego.

Warto jednak pokreślić, że problem gazów jest często mylnie interpretowany przez pacjentów, a lekarze nie rozumiejący związku zgłaszanych dolegliwości z gazami zalecają całą gamę skomplikowanych i kosztownych badań lub zalecają różnorodne leki o wątpliwej skuteczności.

Dość rzadko, w przypadku podejrzenia o organiczne podłoże nadmiernej ilości gazów, pomocne są:

  • przeglądowe zdjęcie jamy brzusznej umożliwiające orientacyjną ocenę ilości gazów i wykluczenie zaburzeń drożności przewodu pokarmowego (rozdęte pętle jelit, poziomy płynu w jelicie)
  • ultrasonografia jamy brzusznej
  • badania endoskopowe
  • zupełnie wyjątkowo korzysta się z trudno dostępnego i niejednoznacznego w interpretacji oddechowego testu wodorowego.

Co robić w przypadku nadmiaru gazów?

W przypadku nadmiaru gazów należy:

  • zaprzestać żucia gumy, pić przez słomkę, jeść powoli, starannie rozdrabniając pokarm w jamie ustnej
  • jeżeli nie ma innych objawów doradza się staranną weryfikację spożywanych pokarmów i wykluczenie z diety tych pokarmów, o których powszechnie wiadomo, że są gazotwórcze (zobacz poniżej)
  • szczególną uwagę należy poświęcić mleku i jego przetworom zawierającym cukier mleczny – laktozę – i wyeliminować te produkty przez 2—3 tygodnie z oceną wpływu tego ograniczenia na ilość gazów
  • stosować probiotyki z myślą o przesunięciu w składzie flory jelitowej w kierunku bakterii niefermentujących
  • w wybranych przypadkach, pod nadzorem lekarskim stosuje się chemioterapeutyki jelitowe z intencją zmniejszenia ilości flory fermentującej lub inne leki o podobnym działaniu (np. sole bizmutu)
  • objawowo podaje się leki adsorbujące (węgiel aktywowany) lub środki powierzchniowo czynne (simetykon), ułatwiające odchodzenie wiatrów (zobacz: Simetykon w bazie leków).

Diagnostyka, niekiedy bardzo rozbudowana, wymuszona naleganiem pacjenta i bezradnością lekarza, rzadko prowadzi do ustalenia przyczyny tego objawu, trudnego do obiektywnej oceny. Często jest on elementem zespołu zaburzeń czynnościowych jelit.

Przykładowe pokarmy o silnych i słabych własnościach gazotwórczych

Pokarmy wybitnie gazotwórcze

  • fasola
  • kapusta
  • brukselka
  • cebula
  • chleb
  • makarony
  • produkty zbożowe
  • jabłka
  • gruszki
  • brzoskwinie
  • śliwki
  • kukurydza
  • owies
  • ziemniaki
  • mleko
  • lody
  • sery pleśniowe
  • otręby oczyszczone

Pokarmy o małej zdolności gazotwórczej

  • biały ryż
  • banany
  • owoce cytrusowe
  • winogrona
  • sery żółte
  • mięso
  • jaja
  • napoje niegazowane
  • słodziki
  • jogurt
  • otręby nieoczyszczone


Gazy jelitowe – pytania i odpowiedzi

Wzdęcie i nadmierne wydalanie gazów » lek. med. Magdalena Przybylska-Feluś
Gazy jelitowe » lek. med. Magdalena Przybylska-Feluś

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • Rak trzustki - trudny przeciwnik
    Rak trzustki jest wciąż uważany za jeden z najgroźniejszych nowotworów złośliwych. Ryzyko zachorowania na niego można jednak w istotny sposób obniżyć poprzez unikanie otyłości, palenia papierosów czy nadużywania alkoholu – przekonują eksperci.
  • WZW typu C już niedługo wyleczalne w 100%
    Wirus HCV może powodować raka wątroby i jej śmiertelną niewydolność. Nowe leki, choć na razie zbyt drogie, mogą być przełomem dla ludzi, którzy przeważnie chorują nie z własnej winy – mówili lekarze na konferencji w dniu świadomości o zapaleniach wątroby.
  • Botoks może pomóc leczyć raka żołądka?
    Botoks, najbardziej znany z zastosowania w medycynie estetycznej – do wygłaszania zmarszczek – może pomóc w leczeniu raka żołądka - wskazują badania na myszach, o których informuje pismo „Science Translational Medicine”.

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Czarny śluz w stolcu
    Niepokoi mnie pewien objaw, jakim jest co jakiś czas prawie czarny śluz w stolcu. Czego może to być objaw?
  • Ból po laparoskopii
    Jestem 7. dzień po laparoskopowym usunięciu pęcherzyka żółciowego, oprócz dolegliwości bólowych w ranach pooperacyjnych i bólu pod prawym żebrem przy wdechu (chociaż bardziej nazwałabym to skurczem), dziś zauważyłam, że stolec jest zielony. Nie jadłam nic takiego. Czy to normalne po takiej operacji?
  • Czy naczyniaki wątroby mogą rosnąć?
    Czy naczyniaki wątroby mają tendencję do powiększania się? W jakim tempie mogą powiększać się naczyniaki wątroby? Czy istnieje możliwość zniknięcia naczyniaka wątroby?

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują