28 listopada 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Dysfagia (zaburzone połykanie)

Dr n. med. Włodzimierz Zych
Klinika Gastroenterologii i Hepatologii
Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa
Dysfagia (zaburzone połykanie)

Co to jest zaburzone połykanie?

Zaburzone połykanie (dysfagia) to utrudnione przechodzenie pokarmów z jamy ustnej do żołądka. Jest to najbardziej swoisty objaw chorób przełyku i  nie powinien być nigdy lekceważony lub bezkrytycznie przypisywany np. zaburzeniom emocjonalnym. Nie należy go także mylić z kulą gardłową, dawniej określaną mianem „kuli histerycznej” (globus hystericus).

Jakie choroby prowadzą do zaburzeń połykania?

Wyróżnia się dwie fazy połykania: ustno-gardłową i przełykową.

Faza ustno-gardłowa

Pierwsza faza połykania kontrolowana jest przez ośrodkowy układ nerwowy i zależy od koordynacji nerwowo-mięśniowej na poziomie gardła i zwieracza górnego przełyku. Ważna jest także prawidłowa budowa anatomiczna tej okolicy. Stosownie do tych składowych wyróżnia się kilka sytuacji prowadzących do trudności w zapoczątkowaniu aktu połykania:

  • choroby ośrodkowego układu nerwowego (niektóre postacie udaru, guzy mózgu, choroby rdzenia, stwardnienie rozsiane, niedokrwienie). W takiej sytuacji często współwystępują inne objawy przemawiające za mózgowym pochodzeniem trudności połykania, np. zaburzenia mowy, drżenia mięśniowe, zaburzenia równowagi
  • choroby dotyczące układu mięśniowego czy nerwów obwodowych (zapalenia mięśni, cukrzyca)
  • guzy krtani, z chrypką poprzedzającą wystąpienie trudności połykania, choroby tarczycy z jej powiększeniem i często objawami nadczynności (drżenie rąk, wzmożona pobudliwość nerwowa)
  • uchyłki w górnej części przełyku z przykrym zapachem z ust, będącym następstwem fermentacji treści zalegającej w uchyłku.

Faza przełykowa

REKLAMA

Zachodzi już po sprawnym połknięciu kęsa pokarmowego i niezaburzonym przedostaniu się pokarmu do światła przełyku. Dalsze przechodzenie kęsa pokarmowego przez przełyk jest niezależne od woli, a odpowiada zań regulacja nerwowo-mięśniowa oraz prawidłowa budowa przełyku i połączenia przełykowo-żołądkowego.

Najczęściej do zaburzenia połykania w fazie przełykowej dochodzi na skutek przeszkody mechanicznej. Najważniejszą jest nowotwór przełyku lub połączenia przełyku i żołądka (zobacz: Rak przełyku). Inne to zwężenia pooparzeniowe (po oparzeniu termicznym, chemicznym), ucisk z zewnątrz na przełyk, ciała obce.

Rzadziej przyczyną trudności w połykaniu są zapalenia bądź uszkodzenia polekowe (warto tu wymienić leki stosowane w osteoporozie czy niektóre antybiotyki). Sporadycznie przyczyną są zaburzenia mięśniowo-nerwowe.

Jakie objawy mogą towarzyszyć zaburzeniom w połykaniu i mają znaczenie w rozpoznaniu ich przyczyny?

  • Chrypka poprzedzająca zaburzenia połykania jest typowa dla guzów krtani lub płuc, ale może też być związana z przewlekłym zarzucaniem treści żołądkowej do przełyku lub z zapaleniem krtani i zapaleniem przełyku, prowadzącymi do zaburzeń połykania. Także rak przełyku, w pierwszym okresie dający zaburzenia połykania, może doprowadzić do chrypki.
  • Czkawka może towarzyszyć przepuklinie rozworu przełykowego ale też rakowi przełyku czy żołądka (zobacz: Rak żołądka).
  • Kaszel występuje w chorobie refluksowej i uchyłkach przełyku (zobacz: Choroba refluksowa przełyku). Jeśli towarzyszy mu cofanie się treści pokarmowej do gardła może to przemawiać za zaburzeniami czynności skurczowej przełyku (zobacz: Achalazja).
  • Zgaga (zobacz: Zgaga) jest typowym objawem choroby refluksowej, której późnym następstwem bywają trudności w połykaniu. Świszczący oddech może towarzyszyć łagodnym i złośliwym guzom oskrzeli lub śródpiersia.
  • Ból przy połykaniu (odynofagia) jest objawem uszkodzenia polekowego, zapaleń wirusowych przełyku lub raka przełyku.

Co robić w przypadku wystąpienia zaburzeń w połykaniu?

Jeśli dysfagia wystąpi nagle, to najpewniej wynika ona z utknięcia w przełyku ciała obcego (fragment mostka zębowego, kość) lub z zapalenia polekowego. W takiej sytuacji pacjent zwykle sam prawidłowo rozpoznaje przyczynę.

Ciało obce wymaga usunięcia podczas zabiegu endoskopowego, uszkodzenie polekowe oznacza konieczność zaprzestania stosowania danego leku. W pierwszym przypadku należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, który najpewniej zleci badanie radiologiczne przełyku i żołądka. Części metalowe (fragmenty protez) lub dobrze uwapnione (kości) będą widoczne na zwykłym zdjęciu, inne ciała obce mogą być zauważalne dopiero w badaniu z doustnym podaniem środka kontrastowego.

Po potwierdzeniu i zlokalizowaniu ciała obcego podejmuje się próbę jego usunięcia podczas zabiegu endoskopowego, najlepiej przeprowadzonego w znieczuleniu.

Stopniowo narastające trudności w połykaniu także powinny skłonić do wizyty u lekarza, który - w oparciu o rozmowę - ustali okoliczności występowania trudności w połykaniu i zaproponuje odpowiednie badania dla jak najszybszego wykrycia przyczyny problemu. Zwykle są to badania radiologiczne i endoskopowe, niekiedy połączone z oceną mikroskopową wycinków z nieprawidłowych miejsc. Sporadycznie potrzebne są inne badania specjalistyczne.

Kula gardłowa

Kula gardłowa to nierzadki problem sprowadzający pacjenta do gabinetu gastrologa. Jest to wrażenie przeszkody w gardle, zwykle w górnej okolicy za mostkiem. Pacjenci zwykle opisują to jako łaskotanie lub ciało obce w gardle, nie upośledzające połykania i zwykle nie związane z innymi objawami chorobowymi. Dawniej określano to mianem „kuli histerycznej” (globus hystericus), choć objawy histerii są w tym przypadku dość rzadkie.

Zanim przypisze się ten uciążliwy objaw zaburzeniom psychologicznym, należy starannie wykluczyć choroby krtani i początkowego odcinka przełyku. Jeśli nie ma podłoża organicznego, może to sugerować osobowość z zachowaniami obsesyjnymi lub depresję.

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • Rak trzustki - trudny przeciwnik
    Rak trzustki jest wciąż uważany za jeden z najgroźniejszych nowotworów złośliwych. Ryzyko zachorowania na niego można jednak w istotny sposób obniżyć poprzez unikanie otyłości, palenia papierosów czy nadużywania alkoholu – przekonują eksperci.
  • WZW typu C już niedługo wyleczalne w 100%
    Wirus HCV może powodować raka wątroby i jej śmiertelną niewydolność. Nowe leki, choć na razie zbyt drogie, mogą być przełomem dla ludzi, którzy przeważnie chorują nie z własnej winy – mówili lekarze na konferencji w dniu świadomości o zapaleniach wątroby.
  • Botoks może pomóc leczyć raka żołądka?
    Botoks, najbardziej znany z zastosowania w medycynie estetycznej – do wygłaszania zmarszczek – może pomóc w leczeniu raka żołądka - wskazują badania na myszach, o których informuje pismo „Science Translational Medicine”.

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Przyczyny powiększenia wymiarów trzustki
    Wróciłam z zagranicznych wakacji z tępym bólem brzucha ulokowanym w prawym podżebrzu (ból wystąpił po wypiciu alkoholu). Wstępny wywiad z lekarzem i dostałam skierowanie na USG, które wykazało powiększoną głowę trzustki, niejednorodną o nieostrych obrysach.
  • Czarny śluz w stolcu
    Niepokoi mnie pewien objaw, jakim jest co jakiś czas prawie czarny śluz w stolcu. Czego może to być objaw?
  • Ból po laparoskopii
    Jestem 7. dzień po laparoskopowym usunięciu pęcherzyka żółciowego, oprócz dolegliwości bólowych w ranach pooperacyjnych i bólu pod prawym żebrem przy wdechu (chociaż bardziej nazwałabym to skurczem), dziś zauważyłam, że stolec jest zielony. Nie jadłam nic takiego. Czy to normalne po takiej operacji?

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują