31 lipca 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Żółtaczka

dr n. med. Włodzimierz Zych
Klinika Gastroenterologii i Hepatologii
Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa
Żółtaczka
Fot. phil.cdc.gov

Co to jest żółtaczka?

Żółtaczka nie jest chorobą tylko objawem, który może występować w przebiegu wielu różnych chorób. Jest to żółte zabarwienie skóry i białkówek oczu spowodowane odkładaniem się w tkankach nadmiaru bilirubiny. Bilirubina to fizjologiczny żółty barwnik będący produktem degradacji hemoglobiny zawartej w zużytych (starych) krwinkach czerwonych oraz niektórych białek (np. mioglobiny występującej w mięśniach). Prawidłowe stężenie bilirubiny wynosi 1 mg/dl lub 17 µmoli/dl. Żółtaczka jest ewidentna po trzykrotnym przekroczeniu normy, czyli przy ok. 3 mg/dl lub 50 µmoli/dl. Mniejsze, ale przekraczające normę stężenie bilirubiny określa się mianem stanu podżółtaczkowego.

Bilirubina występuje w surowicy krwi w dwóch postaciach (frakcjach). Dominująca jest postać niezwiązana, zwana też wolną lub niesprzężoną. Jest ona nierozpuszczalna w wodzie. We krwi przenoszona jest w połączeniu z białkiem albuminą. W tej postaci dociera do wątroby, gdzie wytwarzana jest druga jej forma, bilirubina związana, czyli sprzężona z resztami cukrowymi, tzw. glukuronianami. Dzięki temu połączeniu postać związana jest rozpuszczalna w wodzie. Bilirubina związana jest wydalana do żółci i po przemianach chemicznych w jelitach opuszcza organizm z kałem.

REKLAMA

Czasami u osób spożywających dużo soku marchwiowego, bogatego w barwnik – karoten, zauważa się zmianę koloru skóry na żółtopomarańczową. Wynika to z odkładania się karotenu w skórze. W odróżnieniu od żółtaczki nie dochodzi wówczas do zażółcenia białkówek.

Jakie mogą być przyczyny żółtaczki?

Żółtaczka jest objawem wielu chorób o całkowicie odmiennej naturze. Zwiększone stężenie bilirubiny w krwi prowadzące do zażółcenia skóry i białkówek, może być wynikiem jej nadmiernego wytwarzania, zahamowania metabolizmu lub utrudnionego wydalania.

  • Nadmierne wytwarzanie:
    • przyspieszony rozpad prawidłowych krwinek czerwonych (hemoliza, rozległe krwiaki, uszkodzenie i rozpad dużej masy włókien mięśniowych)
  • Zahamowanie metabolizmu:
    • zapalenia wątroby - wirusowe, alkoholowe, polekowe, inne, wrodzona mniejsza aktywność enzymów metabolizujących (zespól Gilberta)
  • Utrudnione wydalanie:
    • mechaniczna przeszkoda odpływu żółci (kamienie w przewodach żółciowych, guzy dróg żółciowych i guzy trzustki), cholestaza, czyli zahamowanie wypływu żółci z komórek wątroby lub z drobnych przewodów żółciowych (w przebiegu zapalenia wątroby, po lekach)

Żółtaczka może być też objawem zaawansowanego uszkodzenia wątroby, czyli marskości.

Jakie mogą być inne objawy towarzyszące żółtaczce?

Utrudnienie wypływu żółci z wątroby, czy to na skutek przeszkody mechanicznej czy cholestazy, może być połączone ze świądem skóry. Może on wystąpić przed ujawnieniem się żółtaczki, równocześnie z nią lub później. Często, zanim dojdzie do zauważalnego zażółcenia skóry występuje ściemnienie moczu, który przybiera barwę ciemnego piwa lub herbaty. Nieco później w tym typie żółtaczki dochodzi do odbarwienia stolca, który może mieć wygląd gliniasty.

Czy po wystąpieniu żółtaczki powinniśmy się zgłosić do lekarza?

Tak. Nie ma wątpliwości, że żółtaczka jest objawem istotnym, choć jak wspomniano wcześniej, może mieć banalne przyczyny. Niemniej w każdym przypadku żółtaczki należy się zgłosić do lekarza, który na podstawie badań określi jej przyczynę i znaczenie dla naszego zdrowia.

Jakie badania wykonuje się w celu stwierdzenia przyczyny żółtaczki?

Tak jak w każdym przypadku badania lekarskiego ważne znaczenie mają wywiady oraz badanie przedmiotowe. Następnie należy potwierdzić czy żółte zabarwienie skóry i oczu to istotnie żółtaczka. Służy temu badanie krwi określające stężenie bilirubiny całkowitej i jej frakcji, związanej i niezwiązanej. Wykonuje się także inne badania krwi, takie jak aktywność enzymów wątrobowych i markery wirusowych zapaleń wątroby. Pozwalają one na potwierdzenie lub wykluczenie zakażenia wirusowego czy etiologii zapalnej. Są pomocne w przypadku cholestazy lub żółtaczki mechanicznej. Jeśli przeważa stężenie bilirubiny niezwiązanej, co nasuwa podejrzenie wzmożonego wytwarzania bilirubiny, wykonuje się badania krwi sprawdzające hipotezę hemolizy, czyli wzmożonego rozpadu krwinek czerwonych.

Kolejnym badaniem jest ultrasonografia jamy brzusznej. Może ona pokazać poszerzenie przewodów żółciowych, a niekiedy potwierdza obecność kamieni (złogów), czyli mechaniczne tło żółtaczki. Może także sugerować rozlane uszkodzenie wątroby (tzw. stłuszczenie czy marskość) i wykazywać jego odległe następstwa. Rzadziej potrzebne są inne badania obrazujące jak tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. W wybranych przypadkach diagnostykę uzupełnia biopsja wątroby oraz specjalistyczne badania krwi.

Jak się leczy choroby przebiegające z żółtaczką?

Nie ma jednolitego leczenia w każdym przypadku żółtaczki, gdyż jak wspomniano na wstępie jest to objaw wieluchorób. Leczenie zależy od przyczyny żółtaczki. Rozpoznanie i swoiste leczenie zależnie od przyczyny ma podstawowe znaczenia dla zdrowia czy życia pacjenta.

Żółtaczka: najczęściej zadawane pytania

Czy żółtaczką mogę zakazić inne osoby?

Do zakażenia innych osób może dojść wtedy, kiedy żółtaczka jest spowodowana zakażeniem wirusowym. Wyróżnia się trzy główne typy wirusowego zapalenia wątroby. Typ A, B i C. Typ A jest to tzw. żółtaczka pokarmowa, o wysokiej zakaźności. Określa się ją jako chorobę brudnych rąk. Wirusowe zapalenia typu B i C przenoszą się przede wszystkim drogą kontaktu z krwią (podczas operacji, drobnych zabiegów chirurgicznych i stomatologicznych) Bardzo rzadko dochodzi do zakażenia drogą płciową. W przypadku żółtaczki spowodowanej innymi chorobami nie ma ryzyka zakażenia innych osób.

Czy po wystąpieniu żółtaczki należy stosować ograniczenia dietetyczne?

Nie sama żółtaczka, ale przyczyna, która do niej doprowadziła decyduje o konieczności ograniczeń dietetycznych. W przypadku żółtaczki spowodowanej hemolizą zwykle nie ma potrzeby ograniczeń dietetycznych. W przypadku wirusowych zapaleń wątroby zaleca się dietę lekkostrawną, niskotłuszczową. Jeśli żółtaczka jest wyrazem mechanicznego zablokowania odpływu żółci (kamica żółciowa, choroby trzustki), ograniczenia mogą być jeszcze bardziej restrykcyjne, aż do ścisłej diety włącznie (dieta ścisła to całkowite powstrzymanie się od jedzenia pokarmów stałych, przyjmowanie płynów obojętnych jest zalecane). Zalecenia dotyczące diety powinien wydać lekarz po stwierdzeniu przyczyny żółtaczki.

Czy żółtaczka jest groźna?

Duże stężenie bilirubiny, przekraczające 20-krotnie górną granicę normy jest groźne tylko dla noworodków, gdyż u nich może dojść do przenikania barwnika do mózgu i jego nieodwracalnego uszkodzenia. U starszych dzieci i dorosłych duże stężenie bilirubiny nie stanowi szczególnego zagrożenia. Istotna jest przyczyna prowadząca do tak dużego stężenia bilirubiny i to od niej zależy znaczenie żółtaczki. Sama żółtaczka nie jest zatem groźna. Może zapowiadać choroby od banalnych aż po poważne, zagrażające życiu.

Czy jeśli wystąpi żółtaczka należy niezwłocznie jechać na ostry dyżur?

Bardzo rzadko po wystąpieniu żółtaczki zachodzi potrzeba nagłej interwencji w trybie ostrego dyżuru, np. nocą. Tylko żółtaczka z objawami ogólnymi, jak bóle brzucha, nudności, wymioty czy wysoka gorączka narastająca wśród dreszczy skłania do szukania natychmiastowej porady lekarskiej. W innych przypadkach należy się zgłosić do lekarza szybko, najlepiej w ciągu następnego dnia lub kilku dni od jej początku, w zwykłych godzinach pracy przychodni. Utrudniony dostęp do lekarza skłania czasem do zgłoszenia się do Izby Przyjęć najbliższego szpitala.

Stwierdzono u mnie zespół Gilberta. Czym to zagraża? Czy wymaga to leczenia?

Zespół Gilberta, czyli hiperbilirubinemia czynnościowa to odmiana metabolizmu bilirubiny występująca u kilku procent populacji. Nie stanowi to zagrożenia dla zdrowia. Polega na mniejszej wydolności enzymów łączących bilirubinę niezwiązaną z resztami cukrowymi, glukuronianami. Powoduje to zwiększenie stężenia bilirubiny niezwiązanej we krwi. Aktywność defektywnego enzymu zmniejsza się dodatkowo w stresie, którym może być wzmożony wysiłek fizyczny, niewyspanie, głodzenie czy nadużycie alkoholu. W tych sytuacjach narasta stężenie bilirubiny, niekiedy do poziomu powyżej 3 mg/dl, czyli do poziomu, przy którym jest widoczne zażółcenie skóry. Jedynym niekorzystnym następstwem jest nieco zwiększone ryzyko kamicy żółciowej. W odróżnieniu od typowej kamicy cholesterolowej, kamica żółciowa u osób z zespołem Gilberta ma charakter barwnikowy, tj. złogi są zbudowane ze związków zawierających bilirubinę, a nie cholesterol. Jak wspomniano, zespół Gilberta nie wymaga leczenia ani żadnych modyfikacji stylu życia czy odżywiania.

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • 170 mln ludzi na świecie cierpi na WZW C
    Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia około 3% światowej populacji, czyli co najmniej 170 mln ludzi, cierpi na wirusowe zapalenie wątroby typu C. W naszym kraju choroba dotyczy około 1,5% mieszkańców. Dziś obchodzony jest Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby.
  • Bezpłatne testy na HCV w Światowym Dniu Zapalenia Wątroby
    Akcja bezpłatnych badań, które pozwalają stwierdzić, czy dana osoba miała kontakt z groźnym wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV) będzie prowadzona w stolicy i 4 innych miastach Polski 28 lipca w Światowym Dniu Zapalenia Wątroby.
  • Zespół naukowców z polskimi badaczami odkrył nowe podtypy raka żołądka
    Międzynarodowy zespół naukowców przy udziale polskich badaczy wykrył cztery nowe podtypy raka żołądka. Odkrycie ma umożliwić opracowanie nowych metod leczenia nowotworu i poprawić ich skuteczność. Wyniki badań opublikowano w środę w piśmie naukowym „Nature”.

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Czy przyjmowanie inhibitorów pompy protonowej (IPP) może wpływać na skuteczność testów wykrywających zakażenie Helicobacter pylori?
    Mam pytanie w związku z wykonanym ostatnio badaniem gastroskopowym. Podczas badania wykonano test ureazowy, który dał wynik dodatni. Od miesiąca przyjmuję leki, tj. Polprazol 40 mg rano na czczo i Ortanol 20 mg na noc. Leku nie wzięłam tylko wieczorem i rano przed badaniem gastroskopowym, czy wynik testu ureazowego mógł przez to wyjść błędnie?
  • Jak diagnozuje się zespół jelita drażliwego (IBS)?
    Mam 25 lat, dwa lata temu urodziłam naturalnie. Gastrolog, u którego byłam na wizycie, bez żadnego konkretnego badania zdiagnozował u mnie zespół jelita drażliwego.
  • Powikłania gastroskopii
    Chciałabym wiedzieć, czy wdmuchanie za dużej ilości powietrza może spowodować przepuklinę przełyku bądź żołądka, ponieważ nie wiem, czy to normalne, że po tylu dniach wciąż mam bóle w żołądku przy określonych ruchach i rano w przełyku i przy głębszych wdechach. Cały czas w przełyku mam uczucie jakby podrażnienia. Do tego mój język od wczoraj pokryty jest plamami, takimi jak na zdjęciach języka geograficznego. A może się czymś zaraziłam?

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują