Biegunka infekcyjna

Biegunka infekcyjnaOceń:
(3.56/5 z 16 ocen)
Prof. dr hab. Tomasz Mach, dr med. Andrzej Cieśla
Oddział Kliniczny Klinik Gastroenterologii i Hepatologii oraz Chorób Zakaźnych
Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Biegunka infekcyjna
Campylobacter jejuni (Fot. CDC Janice Carr)

Co to jest biegunka infekcyjna i jakie są jej przyczyny?

Biegunka infekcyjna jest chorobą spowodowaną przez czynnik zakaźny. Głównym jej objawem jest zwiększenie częstotliwości wypróżnień oraz masy stolca powyżej 200 g w ciągu dnia, spowodowane wzrostem ilości wody wypełniającej jelita. W płynnym lub półpłynnym stolcu możliwa jest domieszka śluzu, ropy lub krwi. W 90% przypadków biegunka infekcyjna po pewnym czasie osiąga maksymalne nasilenie a później samoistnie, stopniowo ustępuje, zwykle jeszcze przed zasięgnięciem porady lekarza.

Przyczyną biegunki infekcyjnej są zakażenia wirusowe, bakteryjne, rzadziej - pierwotniaki lub grzyby chorobotwórcze. Źródłem zakażenia jest skażona przez drobnoustroje żywność i woda, zaś rezerwuarem (czyli elementem przyrody, w którym znajdują się drobnoustroje chorobotwórcze) - chore zwierzęta lub człowiek.

Do samego zatrucia dochodzi natomiast po spożyciu żywności zanieczyszczonej wydalinami z przewodu pokarmowego chorego lub poprzez bezpośrednie spożycie produktów pochodzących od chorego zwierzęcia w postaci niepasteryzowanego mleka oraz jajek lub mięsa, poddanych nieprawidłowej obróbce termicznej. Rzadsze przypadki zakażenia dotyczą bezpośredniego kontaktu z chorym.

Jak często występuje biegunka infekcyjna?

Na świecie

Biegunka infekcyjna jest drugą pod względem częstości (po chorobach układu krążenia) przyczyną chorób i zgonów na świecie. Dotyczy głównie społeczeństw ubogich o niskim standardzie życia, a także okresów wojen i klęsk żywiołowych, takich jak susza lub powodzie. Zakażenia rotawirusami wywołują w ciągu roku 120—140 milionów przypadków zachorowań i około 600 tys. zgonów, przede wszystkim w grupie małych dzieci.

W Polsce

W Polsce stała poprawa warunków socjalnych i ekonomicznych oraz nadzór nad produkcją i sprzedażą żywności spowodowały zmniejszenie liczby zachorowań, a dostępność opieki zdrowotnej ogranicza ryzyko ciężkich powikłań. W 2004 roku zapadalność na salmonellozę według danych Państwowego Zakładu Higieny wynosiła 41,4 przypadków na 100 tys. mieszkańców, zapadalność na czerwonkę bakteryjną – 0,19/100 tys. a na biegunkę wirusową – 27,2/100 tys. Rzeczywiste liczby prawdopodobnie są jednak większe.

Biegunka infekcyjna może występować jako izolowane zachorowanie lub w postaci zbiorowych zatruć w następstwie wspólnej ekspozycji, czyli kontaktu z czynnikiem zakaźnym. Nowe wyzwania epidemiologiczne wiążą się z:

  • zakażeniami bakteriami lekoopornymi i o silniejszym działaniu toksycznym na jelita
  • globalizacją ułatwiającą wystąpienie ekspozycji na czynnik z innych rejonów świata
  • wzrostem populacji osób z zaburzeniami odporności i osób w podeszłym wieku o zwiększonej wrażliwości na zakażenie.

Rodzaj zatrucia pokarmowego warunkowany jest także sezonowością występowania zakażeń. Zakażenia wywołane przez bakterie z rodzajów SalmonellaShigella występują w miesiącach letnich, zakażenia Campylobacter jejuni – wiosną, a zakażenia Yersinia enterocolitica i rotawirusami – zimą.

Jak się objawia biegunka infekcyjna?

Główne objawy

Głównym objawem zapalenia jelit jest biegunka oraz towarzyszący jej kurczowy ból brzucha, wynikający z obecności w jelitach dużej ilości płynów, pobudzających czynność perystaltyczną.

Biegunka sekrecyjna (czyli wydzielnicza) jest obfita, wodnista i utrzymuje się pomimo wstrzymania żywienia doustnego.

W biegunce infekcyjnej o charakterze zapalnym oraz wywołanej przez bakterie inwazyjne, w stolcu często pojawia się ropa, krew i śluz.

W zależności od zróżnicowania dominujących objawów wyróżnia się: nieżyt żołądkowo-jelitowy, zapalenie jelita cienkiego i grubego oraz zapalenie odbytnicy. Nieżyt żołądkowo-jelitowy charakteryzuje się – poza objawami zapalenia jelit – nasilonymi nudnościami, wymiotami, uciskiem i bólem w nadbrzuszu. Zajęcie procesem zapalnym jelita grubego łączy się z występowaniem bólu podbrzusza i lewego dołu biodrowego oraz parcia poprzedzającego oddanie biegunkowego stolca.

Objawy septyczne

Przełamanie bariery odpornościowej jelita przez bakterie inwazyjne może doprowadzić do wystąpienia objawów septycznych (czyli stanowiących następstwo przeniesienia bakterii przez krew), z uszkodzeniem zapalnym narządów wewnętrznych włącznie. W następstwie odwodnienia wywołanego wymiotami i biegunką dochodzi z kolei do zmniejszenia elastyczności błon śluzowych, skóry oraz napięcia tkanki podskórnej. Nasila się pragnienie, występuje uczucie suchości, lepkości śluzówek, trudność w połykaniu suchych pokarmów, kurcze mięśniowe, osłabienie, pojawiają się zaburzenia ciepłoty ciała. Zmniejsza się także wydzielanie potu, łez, wydalanie moczu, a w zaawansowanym odwodnieniu - przy braku uzupełniania płynów - istnieje ryzyko wystąpienia zapaści krążeniowej. U chorych często obserwuje się również spadki ciśnienia tętniczego oraz przyśpieszenie akcji serca przy zmianie pozycji z leżącej na stojącą.

W ciężkim odwodnieniu (ubytek ok. 10% masy ciała) poza zaburzeniami krążeniowymi występują objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego w postaci niepokoju psychoruchowego, senności, śpiączki.

Dalszy rozwój zakażenia

O dalszym rozwoju zakażenia, poza rodzajem czynnika i jego dawką zakażającą, decydują mechanizmy obronne, obejmujące: odporność (zależną od wieku pacjenta, chorób przewlekłych i dotychczas stosowanego leczenia), działanie kwasu w żołądku, czynność motoryczną jelit (zmniejszenie aktywności motorycznej przewodu pokarmowego zaburza z kolei oczyszczanie jelit z czynnika wywołującego schorzenie) oraz ich mikroflorę (prawidłowa mikroflora jelitowa stanowi naturalną barierę dla rozwoju niektórych zakażeń pokarmowych).

Okres rekonwalescencji

W okresie rekonwalescencji mogą wystąpić objawy pozakaźnych zespołów immunologicznych w postaci zaburzeń skóry (rumień guzowaty), uszkodzenia nerwów (polineuropatii), odczynowego zapalenia stawów, zespołu hemolityczno-mocznicowego, czyli rozpadu krwinek czerwonych i niewydolności nerek.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

W razie wystąpienia objawów należy uzupełniać tracone płyny – poniżej opisano sposoby sporządzenia roztwór do nawadniania doustnego. Konieczne jest wprowadzenie pewnych ograniczeń dietetycznych (również opisanych poniżej). Jeżeli stan chorego pogarsza się albo objawy nie ustąpią po kilku dniach, należy zgłosić się do lekarza rodzinnego.

Jak lekarz ustala diagnozę?

Rozpoznanie biegunki zakaźnej ustala się w oparciu o wywiad i badanie fizykalne chorego. Informacje o wieku, płci, zawodzie i odbywanych podróżach pacjenta pozwalają zwykle lekarzowi na określenie rodzaju i nasilenia rozwijającego się zakażenia pokarmowego. Warunki życiowe, zwyczaje osobowe i kulturowe określają ekspozycję na czynniki wywołujące schorzenie przewodu pokarmowego.

Z uwagi na duży koszt mikrobiologicznego badania stolca, identyfikacja czynnika bakteryjnego lub pasożytniczego przeprowadzana jest tylko w przypadku:

  • wystąpienia wysokiej gorączki
  • zaburzeń odporności
  • zakażeń innych narządów
  • krwawej lub przewlekającej się biegunki
  • odwodnienia
  • zatruć zbiorowych
  • osób mających kontakty homoseksualne
  • tzw. biegunki podróżnych

Leczenie powikłań septycznych (czyli związanych z przeniesieniem drobnoustrojów przez krew) i zaawansowanego odwodnienia wymaga poszerzenia diagnostyki laboratoryjnej przede wszystkim o badania biochemiczne krwi pacjenta.

Jakie są sposoby leczenia?

W ostrym okresie choroby wskazany jest wypoczynek oraz zwolnienie z pracy. Większość chorych można leczyć w poradni.

Nawadnianie i inne sposoby leczenia

Podstawą leczenia jest nawadnianie (doustne lub dożylne). Ponadto stosuje się leczenie żywieniowe, objawowe i, u wybranych chorych, przeciwdrobnoustrojowe. Wskazania do skierowania do szpitala dotyczą przypadków odwodnienia znacznego stopnia (u osób w podeszłym wieku lub u małych dzieci), a także nasilonych wymiotów uniemożliwiających nawadnianie doustne. Konieczność leczenia szpitalnego dotyczy także powikłań biegunki infekcyjnej.

Od momentu wystąpienia biegunki i wymiotów wymagane jest wdrożenie postępowania zapobiegającego odwodnieniu. Oddanie biegunkowego stolca lub wystąpienie wymiotów wymaga uzupełniania płynów w ilości 5—10 ml/kg masy ciała lub 2—5 ml/kg, czyli odpowiednio, 350—700 ml względnie 140—350 ml płynów, po każdym luźnym stolcu lub wymiotach.

Roztwory cukrowo-elektrolitowe

Pojawienie się pragnienia w trakcie biegunki infekcyjnej wskazuje na deficyt masy ciała do 2% i niedobór co najmniej 1000 ml płynów. Istnieje wtedy konieczność uzupełnienia zbliżonej objętości płynów przez podanie roztworów cukrowo-elektrolitowych w ciągu 3—4 godzin. W większości przypadków można je podać drogą doustną, ponieważ - pomimo biegunki - zachowana jest zdolność aktywnego wchłaniania elektrolitów i glukozy, a w początkowym odcinku jelita cienkiego zachodzi wchłanianie wody zawartej w wydzielinach.

Ważne

Roztwór cukrowo-elektrolitowy można zrobić samodzielnie w opisany poniżej sposób.

W litrze wody należy rozpuścić:
• ¾—1 łyżeczki soli kuchennej
• 3—8 łyżeczek cukru (korzystniejsza od sacharozy jest glukoza)
• ½ łyżeczki wodorowęglanu sodu
• dodać 1 filiżankę soku pomarańczowego (dla uzupełniania niedoborów potasu)

W aptekach są dostępne, wydawane bez recepty, preparaty nawadniające, takie jak: Gastrolit, Orsalit lub Saltoral (w saszetkach i torebkach z zawartością gotową do przygotowania roztworu).

Data utworzenia: 18.03.2010
strona 1 z 2
Biegunka infekcyjnaOceń:
(3.56/5 z 16 ocen)
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu
    • ETI
      2016-11-20 19:29
      BIEGUNKA-to oddawanie półpłynnego płynnego lub wodnistego stolca 4 lub więcej razy na dobę. Natomiast trzy płynne stolce to nie jest biegunka. Stereotypy jak zawsze w naszej medycynie. Może lekarze zaczną czytać więcej i się dokształcać. nie bawić w stereotypy.Jak Cie boli tu to na pewno jest to. Nie wszystkie stereotypy książkowe się sprawdzają.Nie pracować w pięciu szpitalach,przychodniach. Pracować w jednym i primo """""'NIE SZKODZIĆ"""Przez was musza płacic szpitale odszkodowania,bo wy nie umiecie leczyc postawic diagnozy. Umiecie jedynie,zrobic badania,podac kroplówkę,lecz czasami z poprawnym wbiciem igły tez macie problemy.odpowiedz
      • Eti2
        2017-07-15 23:38
        Jesteś ignorantem jakich mało (aczkolwiek niestety coraz wiecej). Dla mnie możesz leczyć się sam.odpowiedz

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Aktualności

  • Wzrost zakażeń WZW typu A w Polsce
    W porównaniu do zeszłego roku, obecnie obserwuje się znaczący wzrost liczby zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW-A) - informuje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny.
  • Łodzianie będą mogli przebadać się pod kątem zakażenia HCV
    Ponad 1,3 tys. łodzian będzie mogło przebadać się pod kątem zakażenia HCV. Profilaktycznym badaniom sfinansowanym przez magistrat będą mogli poddać się wszyscy - także nieubezpieczeni w NFZ - mieszkańcy miasta w wieku 25-59 lat.
  • Ostrożnie cieszmy się wysypem grzybów
    W ostatnich tygodniach w mediach społecznościowych krąży wiele zdjęć zadowolonych grzybiarzy i ich pokaźnych zbiorów. Takiego wysypu grzybów nie było od dawna. Warto pamiętać o zagrożeniach związanych z zatruciem grzybami - pisze "Gazeta Polska Codziennie".

Lekarze odpowiadają na pytania

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies