Choroby dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego

dr med. Andrzej L. Komorowski
Klinika Chirurgii Onkologicznej Centrum Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Oddział w Krakowie
Szpital Specjalistyczny im. Stanleya Dudricka w Skawinie
Choroby dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego

Co to są drogi żółciowe i pęcherzyk żółciowy?

Drogi żółciowe to przewody, poprzez które żółć produkowana w wątrobie dostaje się do przewodu pokarmowego. Małe przewodziki znajdujące się w środku wątroby łączą się z sobą w coraz większe przewody, aż powstają z nich dwa główne, opuszczające wątrobę: prawy i lewy przewód wątrobowy. W miejscu nazywanym wnęką wątroby oba te przewody łączą się, tworząc główną drogę żółciową, czyli przewód odprowadzający całą żółć wyprodukowaną w wątrobie do dwunastnicy (czyli pierwszej części jelita cienkiego). Po drodze, do głównej drogi żółciowej uchodzi przewód pęcherzykowy, łączący drogę żółciową z pęcherzykiem. Pęcherzyk żółciowy jest magazynem żółci. Podczas posiłków (zwłaszcza obfitujących w tłuszcze) wyrzucana jest z niego żółć. Na dalszym odcinku do głównej drogi żółciowej uchodzi także przewód trzustkowy, którym do dwunastnicy doprowadzany jest sok trzustkowy.

Jakie choroby mogą występować w drogach żółciowych i pęcherzyku żółciowym?

Najczęstszą chorobą dróg żółciowych jest kamica. Dużo rzadziej spotykane choroby dróg żółciowych to torbiele dróg żółciowych, polipy pęcherzyka żółciowegonowotwory złośliwe dróg żółciowych. Zapalenia oraz uszkodzenia dróg żółciowych są najczęściej nastęstwem kamicy oraz zabiegów operacyjnych przeprowadzanych na pęcherzyku i drogach żółciowych.

Kamica dróg żółciowych

Skąd się bierze kamica dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego?

Pęcherzyk żółciowy, jak wspomniano powyżej jest magazynem żółci. Mogą w nim powstawać kamienie zbudowane z substancji chemicznych znajdujących się w żółci. Substancje te znajdują się w żółci zawsze, ale w pewnych sytuacjach – przy nadmiernym zagęszczeniu żółci – może dojść do ich wytrącania w pęcherzyku. Mówimy wtedy o kamicy pęcherzykowej. Do wytrącenia się złogów może dojść także w innych odcinkach dróg żółciowych, czyli drogach żółciowych zewnątrzwątrobowych (kamica przewodowa) oraz wewnątrzwątrobowych (kamica wewnątrzwątrobowa, najrzadszy rodzaj kamicy). Kamienie te są najczęściej zbudowane z cholesterolu, barwników żółciowych, jonów wapniowych i białek, przy czym proporcje tych związków bywają różne. W różnych strefach klimatycznych rozróżnia się różne typy kamieni. I tak na przykład w krajach rozwiniętych najczęstsze są kamienie cholesterolowe, a w krajach rozwijających się Afryki i Azji kamienie barwnikowe.

Kamica pęcherzyka żółciowego jest zjawiskiem częstym. Ocenia się, że w krajach Europy Zachodniej nawet 20% populacji ma kamienie w pęcherzyku żółciowym.

Jak są czynniki ryzyka kamicy pęcherzyka żółciowego?

Nie jest znany jeden czynnik wywołujący kamicę. Obecnie uważa się, że rozwój kamieni wywołany jest przez wiele różnych czynników. Należą do nich: wiek, płeć żeńska, uwarunkowania genetyczne, cukrzyca, otyłość, wysokie stężenie triglicerydów, zespół krótkiego jelita, szybka utrata masy ciała (gwałtowne odchudzanie), mukowiscydoza, zakażenia dróg żółciowych.

Jak się leczy kamicę pęcherzyka żółciowego?

Jedynym sposobem leczenia kamicy pęcherzyka żółciowego jest operacja polegająca na wycięciu całgo pęcherzyka żółciowego wraz z zawartością. Nie każda kamica jest jednak wskazaniem do operacji. Wycięcie pęcherzyka żółciowego wykonuje się sposobem tradycyjnym (z otwarciem jamy brzusznej) lub techniką laparoskopową. W ostatnich latach operacja laparoskopowa wyparła niemal zupełnie operację tradycyjną, którą przeprowadza się obecnie dużo rzadziej, zazwyczaj u chorych, u których istnieją przeciwwskazania do operacji laparoskopowej. Zabiegi są wykonywane w znieczuleniu ogólnym. Po zakończeniu operacji część chirurgów pozostawia w jamie brzusznej dren, który następnie usuwa się w pierwszym dniu po operacji.

Chory pozostaje w szpitalu względnie krótko, zazwyczaj do trzech dób. Po operacji klasycznej konieczny był dłuższy pobyt w szpitalu. Również powrót do pełnej aktywności trwał dłużej.

W niektórych, rzadkich sytuacjach, kiedy wycięcie całego pęcherzyka jest bardzo trudne albo związane z ryzykiem uszkodzenia dróg żółciowych, chirurg może podjąć decyzję o częściowym wycięciu pęcherzyka. Jest to postępowanie jak najbardziej dopuszczalne i w zancznej większości sytuacji pozwala na pełne ustąpienie objawów. Jedyną niedogodnością może być konieczność dłuższego niż normalnie utrzymania drenażu jamy brzusznej u chorych operowanych tą techniką.

Czasem, w sytuacji bardzo znacznie obciążonego chorego, u którego jakakolwiek interwnecja chirurgiczna jest obarczona ryzykiem zgonu, dopuszczalne może być przezskórne założenie drenu do pęcherzyka i wytworzenie stomii pęcherzykowej, czyli bezpośredniego połączenia pęcherzyka z otworem na skórze. Jak wspomniano jest to postępowanie wyjątkowe i stosowane jedynie w pojedynczych przypadkach.

Jak się leczy kamicę dróg żółciowych?

W leczeniu kamicy dróg żółciowych stosuje się głównie leczenie operacyjne. Podstawową różnicą między operacjami kamicy pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych jest fakt, że o ile wycięcie całego pęcherzyka żółciowego pozostaje w zasadzie bez wpływu na zdrowie osoby operowanej, o tyle jakiekolwiek uszkodzenie dróg żółciowych może mieć niekorzystne dla chorego konsekwencje. Stąd też, o ile leczenie kamicy pęcherzykowej polega na prostym wycięciu pęcherzyka wraz z kamieniami, o tyle w przypadku dróg żółciowych chirurg musi się starać w jak najdelikatniejszy sposób usunąć kamienie nie uszkadzając dróg żółciowych, których zastąpienie innymi tkankami jest bardzo trudne, a czasem wręcz niemożliwe.

Do niedawna kamica dróg żółciowych wymagała – podobnie jak kamica pęcherzyka żółciowego – klasycznej operacji chirurgicznej połączonej z otwarciem brzucha. Dzięki znacznemu postępowi technik minimalnie inwazyjnych, od kilkunastu lat leczeniem z wyboru tej odmiany kamicy jest leczenie endoskopowe. Obecnie najpopularniejszą techniką służącą do przeprowadzenia takiego zabiegu jest ECPW, czyli endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (czasem używa się też angielskiego skrótu – ERCP). Zabieg endoskopowy polega na wprowadzeniu przez usta, przełyk i żołądek do dwunastnicy giętkiego endoskopu, za pomocą którego wykonuje się nacięcie w miejscu gdzie do dwunastnicy uchodzi przewód żółciowy i trzustkowy (jest to tzw. zwieracz Oddiego) – nazywane sfinkterotomią. Następnie lekarz odszukuje i usuwa kamienie. Wcześniej wykonane nacięcie (sfinkterotomia) ułatwia wypływ żółci z dróg żółciowych, a także wydostanie się z dróg żółciowych ewentualnie pozostawionych kamieni. W celu utrzymania swobodnego wypływu żółci i stworzenia warunków do płynnego oczyszczenia się przewodu z pozostałych w nim mniejszych kamieni można wprowadzić do środka przewodu żółciowego protezę, inaczej stent, rurkę z tworzywa sztucznego lub specjalnej stalowej siatki.

Zabieg ECPW, jak każdy zabieg związany z interwencją chirurgiczną czy endoskopową, wiąże się z pewnym ryzykiem powikłań. Należy jednak pamiętać, że jest to badanie rutynowo wykonywane w wielu ośrodkach, dzięki czemu udało się znacznie zmniejszyć ryzyko wystąpienia powikłań i obecnie ocenia się je na około 1–5% wszystkich zabiegów. Najczęstszym powikłaniem ECPW jest ostre zapalenie trzustki.

W niektórych sytuacjach nie udaje się usunąć wszystkich kamieni z dróg żółciowych. Wówczas przeprowadza się klasyczną operację podczas której, w znieczuleniu ogólnym, nacina się drogi żółciowe (zazwyczaj wykonując otwarcie jamy brzusznej; rzadziej za pomocą techniki laparoskopowej) i specjalnym narzędziem usuwa wszystkie kamienie. Zazwyczaj po zakończeniu takiej operacji konieczne jest pozostawienie w drogach żółciowych drenu typu Kehr (inaczej drenu T; nazywanego tak od kształtu przypominającego literę T). Taki dren usuwa się po kilku tygodniach od operacji.

Jakie mogą być powikłania kamicy pęcherzyka żółciowego?

Kamienie w pęcherzyku żółciowym mogą spowodować napad kolki żółciowej. Kolka ta to ból wynikający z zaklinowania się kamienia w szyjce pęcherzyka. Są to powoduje bardzo silne dolegliwości bólowe połączone z nudnościami i wymiotami. Pełne zaklinowanie się kamienia może doprowadzić do powstania wodniaka pęcherzyka żółciowego, czyli „rozdęcia” pęcherzyka przez nagromadzoną w jego wnętrzu treść.

Zapalenie pęcherzyka żółciowego może być – i najczęściej jest – spowodowane obecnością w jego wnętrzu kamieni, ale może także wystąpić bez związku z kamieniami. Bardzo rzadko dochodzi do perforacji ściany pęcherzyka i wydostania się żółci do jamy otrzewnej, co powoduje bardzo ciężkie, żółciowe zapalenie otrzewnej. Przedziurawienie ściany przez kamień jest jednak bardzo rzadkie; częściej jego przyczyną jest martwica ściany pęcherzyka. Leczenie wodniaka pęcherzyka żółciowego polega na wykonaniu operacji. Z kolei w przypadku zapalenia pęcherzyka żółciowego dopuszcza się dwie taktyki: wycięcie pęcherzyka od razu lub leczenie zachowawcze dożylnymi wlewami kroplówek oraz antybiotykami – w celu poprawy stanu ogólnego – i wykonanie operacji wycięcia pęcherzyka w późniejszym okresie, kiedy pacjent nie ma już objawów.

Drobne kamienie w pęcherzyku żółciowym mogą się przecisnąć przez drogi żółciowe i spowodować ich przytkanie na niższym poziomie. Zablokowanie głównej drogi żółciowej może doprowadzić do ciężkiego zapalenia dróg żółciowych. To powikłanie leczy się dwutorowo: po pierwsze, dąży się do usunięcia przeszkody i zapewnienia swobodnego odpływu żółci. Po drugie, prowadzi się intensywne leczenie antybiotykami i dożylnymi wlewami płynów. Zablokowanie przez drobne kamienie przewodu wyprowadzającego sok trzustkowy z trzustki może z kolei doprowadzić do ostrego zapalenia trzustki. Obok nadużywania alkoholu, kamica żółciowa jest najczęstszym czynnikiem wywołującym ostre zapalenie trzustki.

Czy kamica może nawracać?

Kamica pęcherzyka żółciowego generalnie nie powinna nawrócić, ponieważ operacja polega na wycięciu całego pęcherzyka. Niestety, w bardzo rzadkich przypadkach, kiedy podczas operacji usunięcia pęcherzyka żółciowego chirurg pozostawia zbyt długi fragment przewodu pęcherzykowego lub większy fragment pęcherzyka, w świetle pozostawionego fragmentu może się rozwinąć kamica dająca podobne objawy jak pierwotna kamica pęcherzykowa. Możemy mieć także do czynienia z kamicą resztkową, to znaczy sytuacją, w której po usunięciu pęcherzyka żółciowego w przewodzie żółciowym (głównej drodze żółciowej) pozostały kamienie i dają objawy kamicy.

Z klasycznym przykładem nawrotu kamicy możemy z kolei mieć do czynienia w przypadku kamicy przewodowej. Inaczej niż w przypadku kamicy pęcherzykowej, jedynym sposobem leczenia jest usunięcie kamieni z pozostawieniem w nienarusznym stanie struktury anatomicznej. Innymi słowy, kamica przewodowa może nawracać, ponieważ podczas zabiegu nie został usunięty narząd w którym dochodzi do jej rozwinięcia. Jeżeli źródłem kamieni w drogach żółciowych był pęcherzyk żółciowy, to usunięcie go powinno skutecznie zabezpieczać przed nawrotem choroby, dlatego też zaleca się u tych chorych usunięcie pęcherzyka żółciowego w trybie planowym. Niestety u pewnej grupy chorych kamienie powstają nie w pęcherzyku, a w samych drogach żółciowych. U tych pacjentów kamica przewodowa może nawracać nawet po prawidłowym leczeniu oraz wycięciu pęcherzyka żółciowego.

Czy kamicę pęcherzyka żółciowego trzeba operować?

Data utworzenia: 30.05.2017
Data aktualizacji: 05.06.2017
strona 1 z 2
Choroby dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego Oceń:
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Aktualności

  • W Polsce nadal szerzy się WZW typu A
    Obserwujemy trend wzrostowy zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A – powiedział rzecznik prasowy GIS Jan Bondar. Od początku roku zarejestrowano 2644 przypadki. W Polsce i niektórych krajach europejskich brakuje szczepionek przeciwko WZW A.
  • Wzrost zakażeń WZW typu A w Polsce
    W porównaniu do zeszłego roku, obecnie obserwuje się znaczący wzrost liczby zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW-A) - informuje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny.
  • Łodzianie będą mogli przebadać się pod kątem zakażenia HCV
    Ponad 1,3 tys. łodzian będzie mogło przebadać się pod kątem zakażenia HCV. Profilaktycznym badaniom sfinansowanym przez magistrat będą mogli poddać się wszyscy - także nieubezpieczeni w NFZ - mieszkańcy miasta w wieku 25-59 lat.

Lekarze odpowiadają na pytania

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies