Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Budowa i funkcje trzustki

Prof. dr hab. Andrzej Dąbrowski
Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
Budowa i funkcje trzustki

Położenie i budowa trzustki

Trzustka jest narządem położonym zaotrzewnowo, w górnej części jamy brzusznej. Składa się z głowy objętej pętlą dwunastnicy oraz trzonu i ogona sięgającego do wnęki śledziony (zobacz: ryc. 1.). Drogi wyprowadzające sok trzustkowy, będący produktem zewnątrzwydzielniczej części trzustki, uchodzą jako przewód trzustkowy główny (przewód Wirsunga) na brodawce dwunastniczej większej, znanej również jako brodawka Vatera, najczęściej łącząc się tam z drogami żółciowymi (przewód żółciowy wspólny). Możliwe jest istnienie przewodu trzustkowego dodatkowego (przewód Santoriniego), który albo uchodzi do dwunastnicy na brodawce dwunastniczej mniejszej, albo łączy się z przewodem Wirsunga.

Funkcje trzustki

Ok. 80—85% masy narządu stanowią pęcherzyki spełniające funkcję zewnątrzwydzielniczą, a pozostałe 15—20% odpowiada za funkcję wewnątrzwydzielniczą. Stanowiące ok. 2% masy narządu wyspy trzustkowe, będące skupiskami komórek dokrewnych A, B, D i PP, wydzielają insulinę, a także glukagon somatostatynę i polipeptyd trzustkowy.

Zewnątrzwydzielnicza funkcja trzustki polega na wytwarzaniu enzymów trawiennych. Tempo syntezy białek w trzustce jest ogromne, gdyż ten stanowiący tylko 0,1% masy ciała narząd wytwarza 13 razy więcej białka niż wątroba i układ siateczkowo-śródbłonkowy, które stanowią łącznie ok. 4% masy ciała. Enzymy są wytwarzane w komórkach pęcherzykowych trzustki, w formie nieczynnych proenzymów, i gromadzone w pęcherzykach nazywanych zymogenami. Wydzielane do światła pęcherzyków trzustkowych, poprzez system przewodów trzustkowych dostają się do dwunastnicy, gdzie ulegają aktywacji i biorą udział w trawieniu poszczególnych składników pokarmu.


Ryc. 1. Położenie i budowa trzustki

Około 80% enzymów soku trzustkowego stanowią enzymy proteolityczne (biorące udział w trawieniu białek): trypsyna, chymotrypsyna, karboksypeptydaza A i B oraz elastaza. Trypsyna powstała w wyniku aktywacji jej prekursora – trypsynogenu może następnie aktywować inne proenzymy.

Do enzymów lipolitycznych soku trzustkowego (biorących udział w trawieniu tłuszczów) należą: lipaza, fosfolipaza i esterazy. Główny enzym tej grupy – lipaza – hydrolizuje triglicerydy do diglicerydów, monoglicerydów i kwasów tłuszczowych.

Enzymem glikolitycznym soku trzustkowego (uczestniczącym w trawieniu cukrów) jest α-amylaza, która hydrolizuje skrobię do maltozy, maltotrioz i dekstryn. Enzymy nukleolityczne – rybonukleaza i dezoksyrybonukleaza hydrolizują wiązania fosfodiestrowe, prowadząc do rozpadu kwasów nukleinowych na oligo- i mononukleotydy.

W czasie spożywania posiłku, nerwy i hormony regulujące funkcję przewodu pokarmowego stymulują wydzielanie proenzymów trzustkowych do przewodu trzustkowego. Na powierzchni błony śluzowej wyścielającej dwunastnicę, w wyniku działania enterokinazy, trypsynogen ulega aktywacji do trypsyny, która następnie kaskadowo aktywuje pozostałe proenzymy obecne w soku trzustkowym.

Ponieważ przedwczesna, wewnątrztrzustkowa aktywacja enzymów może prowadzić do uszkodzenia tego narządu i zapalenia trzustki, istnieje wiele mechanizmów zabezpieczających przed takim procesem. Po pierwsze, nieaktywne proenzymy (czyli prekursory enzymów, które dopiero po zadziałaniu określonych enzymów ulegają zmianie i stają się aktywne) gromadzone są w małych wewnątrzkomórkowych skupiskach zwanych zymogenami, które dzięki niskiemu pH i małemu stężeniu jonów wapnia stanowią środowisko chroniące przed aktywacją. Ponadto, zymogeny są w komórce oddzielone od posiadających zdolność ich aktywacji enzymów lizosomalnych. Innym mechanizmem ochrony trzustki przed samotrawieniem jest synteza trzustkowych inhibitorów trypsyny (czyli substancji hamujących aktywność tego enzymu trawiennego). W pewnych warunkach te mechanizmy ochronne zawodzą, co wyzwala kaskadę reakcji prowadzących do ostrego zapalenia trzustki.

Data utworzenia: 18.03.2010
Aktualizacja: 25.07.2012
Budowa i funkcje trzustkiOceń:
(2.74/5 z 23 ocen)

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Aktualności

  • Skuteczność probiotyku zależy od obecnych w nim mikroorganizmów
    Właściwości zdrowotne probiotyków zależą od tego, czy zawierają one szczep bakterii bądź drożdżaków o skuteczności potwierdzonej badaniami - mówili eksperci we wtorek na spotkaniu prasowym w Warszawie. Większość probiotyków nie spełnia tych wymagań, zaznaczyli.
  • Chorzy na NZJ potrzebują wsparcia społecznego
    Chorzy na nieswoiste zapalenie jelita, m.in. chorobę Leśniowskiego-Crohna, potrzebują wsparcia ze strony społeczeństwa i decydentów, by zachować aktywność w życiu prywatnym i zawodowym – przekonują lekarze i pacjenci.
  • 19 maja - Światowy Dzień NZJ
    Pikniki z wielkimi bitwami na papier toaletowy, spotkania edukacyjne oraz podświetlone na fioletowo budynki – 19 maja cierpiący na wrzodziejące zapalenie jelita grubego i chorobę Leśniowskiego-Crohna w Polsce i za granicą świętują Światowy Dzień Nieswoistych Zapaleń Jelita (NZJ).

Lekarze odpowiadają na pytania

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.