Ostre zapalenie trzustki

Ostre zapalenie trzustkiOceń:
(3.35/5 z 40 ocen)
Prof. dr hab. Andrzej Dąbrowski
Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
Ostre zapalenie trzustki

Co to jest i jakie są przyczyny?

Ostre zapalenie trzustki (OZT) rozwija się, gdy dojdzie do zaburzenia równowagi mechanizmów hamujących bądź stabilizujących aktywność enzymów w komórkach pęcherzykowych trzustki, co doprowadza do aktywacji enzymów już w obrębie tego narządu (zobacz: Budowa i funkcje trzustki).

Aktywne enzymy prowadzą do samotrawienia trzustki i okolicznych tkanek. W wyniku tego procesu znaczna część trzustki może ulec nieodwracalnemu zniszczeniu. Aktywne enzymy trzustkowe trawią ściany naczyń krwionośnych i sąsiadujące z trzustką ściany przewodu pokarmowego, co może wywołać wewnętrzny krwotok bądź perforację (przedziurawienie).

Samotrawienie trzustki wyzwala bardzo silną miejscową, a nierzadko i uogólnioną reakcję zapalną, w której biorą udział liczne mediatory (chemokiny, cytokiny, prostaglandyny, cząsteczki przylegania, składniki dopełniacza) oraz komórki zapalne (neutrofile, eozynofile, limfocyty, monocyty i makrofagi).

Reakcja zapalna może być tak silna, że wymyka się spod kontroli organizmu, prowadząc do tzw. uogólnionej reakcji zapalnej (Systemic Inflammatory Response Syndrome; SIRS) i niewydolności wielonarządowej, która obrazem klinicznym może przypominać sepsę.

W przebiegu ciężkiej postaci ostrego zapalenia trzustki może dojść do niewydolności układu oddechowego, niewydolności nerek, niewydolności układu krążenia i zaburzeń krzepnięcia krwi. W ok. 10% przypadków ciężka postać OZT kończy się śmiercią.

Czynnikiem wyzwalającym ostre zapalenie trzustki może być każdy czynnik, który uszkadza komórkę pęcherzykową trzustki i upośledza wydzielanie enzymów. W ok. 80% przypadków choroba jest następstwem kamicy żółciowej bądź spożycia nadmiernej ilości alkoholu.

Kolejne 10% przyczyn zachorowań na ostre zapalenie trzustki to:

  • hiperlipidemie
  • stosowanie niektórych leków
  • urazy jamy brzusznej
  • powikłanie endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej (ECPW)
  • wrodzone wady rozwojowe trzustki
  • dziedziczone mutacje genów (PRSS1, SPINK1 i CFTR), które sprzyjają wewnątrzkomórkowej aktywacji enzymów trzustkowych.

W ok. 10% przypadków przyczyna ostrego zapalenia trzustki jest niemożliwa do ustalenia – mówimy wówczas o idiopatycznym ostrym zapaleniu trzustki.

Mechanizm wywoływania OZT przez dwa najczęstsze czynniki – kamicę żółciową i alkohol – nie został dotąd dokładnie poznany.

Jak często występuje ostre zapalenie trzustki?

Trudno jest uzyskać dokładne i wiarygodne informacje na temat częstości występowania choroby. Może ona pozostać nierozpoznana, jeśli lekarz nie wykona odpowiednich testów diagnostycznych.

W różnych częściach świata zapadalność na ostre zapalenie trzustki waha się w zakresie od 10 do 44 przypadków na 100 000 mieszkańców na rok.

W ostatnich latach na całym świecie obserwuje się wzrost zachorowań na ostre zapalenie trzustki, a kamica żółciowa staje się jego dominującą przyczyną. Uważa się, że częstsze zachorowania spowodowane są częstszym występowaniem kamicy żółciowej jako jednego z następstw epidemii otyłości. Ponadto, coraz większa wiedza lekarzy oraz rozpowszechnienie badań laboratoryjnych sprawiają, że w niejasnych przypadkach klinicznych częściej oznacza się aktywność enzymów trzustkowych we krwi i moczu, co pozwala na zdiagnozowanie ostrego zapalenia trzustki.

Jak się objawia ostre zapalenie trzustki?

Wiodącym objawem ostrego zapalenia trzustki jest uporczywy i silny ból w nadbrzuszu, który utrzymuje się przez wiele godzin.

Najczęściej trwa on dłużej niż jeden dzień, pojawia się nagle i stopniowo przybiera na sile, towarzyszą mu również nudności i wymioty, a często także gorączka. W niektórych przypadkach natężenie bólu jest większe po prawej lub lewej stronie nadbrzusza, a u połowy chorych ból opasuje lub promieniuje do pleców.

To właśnie uporczywy ból jest najczęściej głównym powodem poszukiwania przez chorych z ostrym zapaleniem trzustki pomocy lekarskiej. Chorzy z łagodną postacią ostrego zapalenia trzustki, z bólem o niewielkim nasileniu, mogą nie trafić do lekarza lub nie zostać poprawnie zdiagnozowani.

W niektórych przypadkach ostre zapalenie trzustki może mieć od początku bardzo ciężki przebieg, z objawami tzw. „ostrego brzucha” i/lub wstrząsem.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

W razie wystąpienia opisanych powyżej objawów, które często poprzedzone są tzw. „błędem dietetycznym” – np. spożyciem obfitego i tłustego posiłku z dodatkiem alkoholu - należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

Ważne

Dopóki nie zostanie wyjaśniona przyczyna dolegliwości, pacjent powinien powstrzymać się od jedzenia. Dozwolone jest natomiast wypicie niewielkiej ilości płynów obojętnych.

Jak lekarz ustala diagnozę?

Diagnoza ustalana jest w oparciu o wywiad (objawy powyżej), wyniki badania przedmiotowego oraz badania laboratoryjne.

Wśród objawów przedmiotowych obserwuje się:

  • gorączkę (u ok. 70—80% chorych)
  • przyspieszoną powyżej 100 skurczów na minutę (częstoskurcz) czynność serca (u ok. 60—70% chorych)
  • napięte i bolesne podczas uciskania powłoki brzucha
  • ściszenie lub brak szmerów wywołanych perystaltyką przewodu pokarmowego (spowodowane porażeniem perystaltyki żołądka i jelit).

U ok. 30% chorych pojawia się żółtaczka będąca wynikiem utrudnienia odpływu żółci (spowodowana obrzękiem trzustki, który uciska drogi żółciowe lub uwięźnięciem złogu żółciowego). Czasem żółtaczce towarzyszy również zapalenie dróg żółciowych. U ok. 10% chorych może pojawić się uczucie duszności spowodowane podrażnieniem przepony lub powikłaniami płucnymi, pod postacią wysięku w jamie opłucnej lub zespołu ostrej niewydolności oddechowej (cute respiratory distress syndrome; ARDS).

Wśród badań laboratoryjnych, na pierwszym miejscu należy wymienić ocenę aktywności amylazy w surowicy (co najmniej trzykrotny wzrost) i moczu oraz lipazy surowicy. Należy jednak pamiętać, że wielkość (wielokrotność wzrostu) tych parametrów nie ma związku ze stopniem ciężkości ostrego zapalenia trzustki.

Przykładowo, w trwającym kilka dni ataku ciężkiego ostrego zapalenia trzustki, ze znacznym zniszczeniem miąższu trzustki, wartości amylazy w surowicy i moczu mogą być niskie lub wręcz prawidłowe. Podwyższone stężenie bilirubiny, oraz wzrost aktywności enzymów związanych z funkcją wątroby (fosfataza zasadowa, aminotransferazy) może wskazywać na kamicę żółciową jako przyczynę choroby.

W ocenie przyczyn ataku ostrego zapalenia trzustki może być również pomocna ocena stężenia wapnia i lipidów we krwi. Każdy pacjent powinien mieć monitorowane stężenie elektrolitów, mocznika i  kreatyniny (świadczą o funkcji nerek) oraz glukozy (ulega znacznemu podwyższeniu gdy proces chorobowy zniszczy miąższ trzustki, gdzie wytwarzana jest insulina). Stwierdzenie wartości hematokrytu >47%, w czasie przyjęcia chorego do szpitala, świadczy o znacznym zagęszczeniu krwi, spowodowanym wysiękiem składników osocza do jam ciała. Leukocytoza jest następstwem toczącego się procesu zapalnego lub współistniejącego zakażenia. Stwierdzone w 1—3 dobie choroby stężenie białka C-reaktywnego (CRP) >150 mg/dL wskazuje na ciężką postać ostrego zapalenia trzustki.

Wśród badań obrazowych największe znaczenie praktyczne mają:

  • zdjęcia RTG klatki piersiowej (poszukuje objawów powikłań płucnych) i jamy brzusznej (może uwidocznić cechy porażenia perystaltyki, objawy kamicy żółciowej, objawy perforacji)
  • USG i tomografia komputerowa (TK) jamy brzusznej.

USG jest bardzo użytecznym, wstępnym badaniem obrazowym, które może pomóc w ocenie etiologii ostrego zapalenia trzustki (metoda z wyboru do poszukiwania kamicy żółciowej). Badanie to nie służy jednak do oceny stopnia ciężkości OZT, a dokładna ocena narządów jamy brzusznej przy pomocy USG może być utrudniona przez zalegające gazy jelitowe.

Dynamiczne (z kontrastem) TK jamy brzusznej nie musi być wykonywane u chorych z łagodną postacią OZT, chyba, że podejrzewa się obecność guza trzustki.

Data utworzenia: 18.03.2010
strona 1 z 2
Ostre zapalenie trzustkiOceń:
(3.35/5 z 40 ocen)
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Aktualności

  • Wzrost zakażeń WZW typu A w Polsce
    W porównaniu do zeszłego roku, obecnie obserwuje się znaczący wzrost liczby zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW-A) - informuje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny.
  • Łodzianie będą mogli przebadać się pod kątem zakażenia HCV
    Ponad 1,3 tys. łodzian będzie mogło przebadać się pod kątem zakażenia HCV. Profilaktycznym badaniom sfinansowanym przez magistrat będą mogli poddać się wszyscy - także nieubezpieczeni w NFZ - mieszkańcy miasta w wieku 25-59 lat.
  • Ostrożnie cieszmy się wysypem grzybów
    W ostatnich tygodniach w mediach społecznościowych krąży wiele zdjęć zadowolonych grzybiarzy i ich pokaźnych zbiorów. Takiego wysypu grzybów nie było od dawna. Warto pamiętać o zagrożeniach związanych z zatruciem grzybami - pisze "Gazeta Polska Codziennie".

Lekarze odpowiadają na pytania

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies