Postępowanie w przypadku narażenia na zakażenie wirusowe przenoszone drogą krwi

Postępowanie w przypadku narażenia na zakażenie wirusowe przenoszone drogą krwiOceń:
(3.67/5 z 3 ocen)
prof. dr hab. Jacek Juszczyk
Postępowanie w przypadku narażenia na zakażenie wirusowe przenoszone drogą krwi

W Polsce ryzyko zakażenia wirusami przenoszonymi drogą krwi dotyczy przede wszystkim trzech wirusów: wirusowego zapalenia wątroby typu B (HBV), typu C (HCV) i ludzkiego wirusa upośledzenia odporności (HIV) (możliwość taka obejmuje również inne wirusy, lecz nie będzie to w tym miejscu analizowane).

W pierwszym rzędzie dotyczy ono osób mających zawodowy kontakt z potencjalnymi źródłami takiego zakażenia. Oprócz pracowników ochrony zdrowia są to wszystkie osoby, które z powodu wykonywanego zawodu mają możliwość takiej ekspozycji, a więc: policjanci, strażacy, strażnicy więzienni, żołnierze na polu walki. Osobną kategorię tworzą osoby eksponowane przypadkowo, np. niosące pomoc ofiarom wypadków drogowych i innych (np. katastrof budowlanych), odbierające poród w nadzwyczajnych okolicznościach, względnie przypadkowo ukłute lub zranione ostrymi przedmiotami w sposób bierny (np. podczas spaceru boso, itp.) lub czynny (zaatakowane takimi przedmiotami przez napastnika, ugryzione, itp.).

Trudno opisać wszystkie możliwe sytuacje, w których dochodzi do zakażenia, można je natomiast sprowadzić do okoliczności, w których podejrzanym przedmiotem została naruszona ciągłość skóry, ewentualnie doszło do opryskania nieznanym płynem, na przykład spojówek oczu. Bardzo szczególną kategorię stanowią też osoby zgłaszające podejrzane kontakty seksualne.

Z punktu widzenia ryzyka potencjalnego zakażenia materiał zakaźny klasyfikuje się następująco:

  1. duże ryzyko – krew i płyny ustrojowe zanieczyszczone krwią, wydzielina pochwy, nasienie
  2. małe ryzyko – płyn mózgowo-rdzeniowy, stawowy, opłucnowy, otrzewnowy, osierdziowy, owodniowy
  3. bardzo małe ryzyko – kał, mocz, ślina, plwocina, wydzielina z nosa, łzy, pot (ryzyko rośnie, gdy w wymienionych wyżej materiałach biologicznych znajduje się krew).

Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV)

U osób podatnych na zakażenie HBV (nieodpornych) ryzyko zakażenia związane ze skaleczeniem się igłą lub innym ostrym narzędziem zależy od stanu serologicznego osoby (tzn. aktywności procesu zapalnego), której krwią były skażone:

  1. HBsAg(+) i HBeAg(+) – ryzyko klinicznie jawnego wirusowego zapalenia wątroby typu B wynosi 22—31%, a zakażenia bezobjawowego 37—62%
  2. HBsAg(+) i HBeAg(-) – ryzyko, odpowiednio, 1—6% i 23—37%.

Stężenie cząstek wirusowych jest największe we krwi. Wirus występuje także w innych płynach ustrojowych, jednak w znacznie mniejszych ilościach.

Wirus zapalenia wątroby typu C (HCV)

Ryzyko zakażenia HCV po ekspozycji na krew jest stosunkowo małe – 2—4% po ukłuciu igłą i poniżej tego odsetka po kontakcie przez błonę śluzową. Jest znikome po kontakcie z innymi płynami ustrojowymi.

Ludzki wirus upośledzenia odporności (HIV)

Poza krwią HIV może być obecny w ślinie, łzach, moczu, wymiocinach, aerozolach (powstających np. podczas zabiegów dentystycznych) i innych płynach ustrojowych. Jednakże nieznane są przypadki zakażeń z tych źródeł. Ryzyko zakażenia HIV może nastąpić w niżej podanych okolicznościach:

  1. ukłucie igłą lub skaleczenie innym ostrym narzędziem – 0,32%, a więc 1 na 300 takich zdarzeń
  2. zabrudzenie krwią błony śluzowej lub nieuszkodzonej skóry – 0,09%.

Na zwiększone ryzyko zakażenia mają wpływ: wysoka wiremia u pacjenta źródłowego, głębokie zranienie, krew widoczna na narzędziu, igły o dużej średnicy kanału, zakażony HIV pacjent aktualnie nie leczony anty-HIV, zanieczyszczenie krwią skóry uszkodzonej z różnych powodów, bezpośrednia penetracja przez nieosłoniętą skórę.

Zasady postępowania

  1. ogólne – poza sytuacjami, których charakter trudno jest przewidzieć, przy jakichkolwiek planowanych kontaktach z materiałem biologicznym należy używać rękawiczek, najlepiej lateksowych. Powinny one znajdować się w wyposażeniu apteczek domowych, samochodowych, zakładowych, itp. Jeżeli doszło do skaleczenia, uszkodzone miejsce należy przemyć dużą ilością wody z mydłem bez tamowania krwi lub jej wyciskania. Nie zaleca się stosowania preparatów odkażających. Błonę śluzową należy obficie spłukiwać fizjologicznym roztworem soli kuchennej (0,9% chlorek sodu).
  2. szczegółowe
    a) HBV – najpewniejszą ochronę stanowią szczepienia. W wyjątkowych okolicznościach można zastosować immunoglobulinę swoistą, zawierającą przeciwciała anty-HBs.
    b) HCV – nie ma szczepionki, ani swoistej immunoglobuliny anty-HCV. W dniu ekspozycji należy oznaczyć anty-HCV oraz aktywność ALT w celu ewentualnego wykrycia nierozpoznanego uprzednio zakażenia. Po upływie 3 i 6 miesięcy ponownie należy oznaczyć anty-HCV, jeśli pierwszy wynik badania był ujemny.
    c) HIV – w ciągu kilku godzin musi odbyć się konsultacja ze specjalistą, najlepiej lekarzem chorób zakaźnych. Proponuje się pobranie krwi w celu wykonania testu na przeciwciała anty-HIV, aby przekonać się, czy nie istnieje już zakażenie tym wirusem nabytym w przeszłości.
    Jeżeli okoliczności wskazują na ryzyko zakażenia w związku z ekspozycją, proponuje się ofierze wypadku leczenie zapobiegawcze. Polega ono na stosowaniu przez 28 dni leków antyretrowirusowych. Doboru odpowiednich leków, ich rodzaju, zestawów etc., dokonuje zawsze i wyłącznie lekarz konsultujący, specjalista z zakresu chorób zakaźnych, zgodnie z obowiązującymi aktualnie zasadami ustalonymi przez ekspertów. Pod żadnym pozorem nie można stosować tego rodzaju działań na własną rękę. Profilaktykę rozszerzoną stosuje się wówczas, gdy pacjent źródłowy jest HIV-dodatni, a wirus wykazuje fenotypową lub genotypową oporność na leki przeciwretrowirusowe lub jeśli istnieje takie podejrzenie, stosując leki, na które dany izolat HIV jest wrażliwy.
    Przed rozpoczęciem leczenia zapobiegawczego oraz po upływie 2 tygodni przeprowadza się badania kontrolne mające na celu stwierdzenie, czy nie występują toksyczne działania zastosowanych preparatów.
    Badania w kierunku ewentualnego zakażenia HIV przeprowadza się po 3 miesiącach od zdarzenia. Do tego czasu osobę tę uznaje się za potencjalnie zakażoną. Nie może ona utrzymywać kontaktów seksualnych, być dawcą krwi, nasienia i narządów, a kobiety nie powinny zachodzić w ciążę (patrz wyżej), a jeżeli karmią niemowlę - należy odstawić je od piersi.

Data utworzenia: 17.03.2010
Udostępnij:
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • Endoskopia wczesnego raka jelita grubego pozwala uniknąć rozległych operacji
    Zastosowanie techniki endoskopowej w leczeniu wczesnego raka przewodu pokarmowego pozwala uniknąć obciążających dla pacjenta operacji - podkreślali eksperci - uczestnicy warsztatów zorganizowanych w Łodzi z udziałem światowej klasy specjalistów z Japonii.
  • Kampania „Szczęśliwa wątroba, szczęśliwy Ty”
    Polacy niewiele wiedzą o tym, jak ważna dla naszego zdrowia jest wątroba – twierdzą organizatorzy rozpoczynającej się kampanii edukacyjnej „Szczęśliwa wątroba, szczęśliwy Ty”. Kampania ma zwiększyć świadomość Polaków na temat istotnej roli tego narządu.
  • Druk wątroby 3D ułatwi operacje
    Student medycyny Uniwersytetu Jagiellońskiego Jan Witowski opracował innowacyjną, prawdopodobnie najtańszą na świecie metodę druku modeli wątroby 3D. Wydrukowane egzemplarze już pomagają operować pojedynczych pacjentów.

Lekarze odpowiadają na pytania

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies