Marskość wątroby

Marskość wątrobyOceń:
(3.90/5 z 31 ocen)
Dr hab. n. med. Marta Wawrzynowicz-Syczewska
Katerda i Klinika Chorób Zakaźnych i Hepatologii
Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
Marskość wątroby

Co to jest marskość wątroby i jakie są jej przyczyny?

Wątroba ma szczególną budowę anatomiczną i funkcje. Ze względu na bardzo aktywne procesy metaboliczne, przebiegające nieustająco w tym narządzie, każda komórka wątrobowa (zwana hepatocytem) musi mieć bezpośredni kontakt z krwią, która dostarcza półprodukty i zabiera do krążenia układowego finalne produkty przemiany materii (krew żylna), a także odżywia hepatocyty (krew tętnicza). Komórki wątrobowe muszą być także w bezpośrednim kontakcie z drogami odprowadzającymi żółć do przewodu pokarmowego.

W stanie fizjologii pomiędzy hepatocytem a końcowym naczyniem krwionośnym znajduje się wolna przestrzeń, zwana macierzą pozakomórkową, przez którą swobodnie przepływa osocze i gdzie zawieszone są inne komórki, spotykane w wątrobie, jak chociażby komórki układu odpornościowego (limfocyty) i tak zwane komórki gwiaździste.

Te ostatnie odgrywają kluczową rolę w stanie patologii, albowiem przewlekle stymulowane przez jakiś czynnik chorobotwórczy (na przykład alkohol, wirusy, leki hepatotoksyczne, toksyny spożywcze, metale ciężkie czy nieprawidłowe produkty przemiany materii), zaczynają wytwarzać w  niekontrolowany sposób zbędną w wątrobie bliznowatą tkankę łączną, co prowadzi do postępującego włóknienia macierzy pozakomórkowej i - w konsekwencji - do utraty kontaktu pomiędzy hepatocytem, a najbliższym naczyniem krwionośnym lub kanalikiem żółciowym.

Marskość wątroby (widoczne guzki regeneracyjne) Ryc. 1. Wygląd wątroby marskiej (widoczne guzki regeneracyjne)

Marskość wątroby jest stanem, w którym włóknienie osiąga tak duże natężenie, że dochodzi do całkowitego zatarcia struktury anatomicznej narządu. Zamiast ze zrazików wątrobowych, w marskości wątroby miążdz tego narządu składa się wówczas z tak zwanych guzków regeneracyjnych (zobacz: Ryc. 1.), czyli rozmaitej wielkości skupisk komórek wątrobowych, otoczonych gęstymi pasmami tkanki łącznej. Komunikacja takich guzków z naczyniami krwionośnymi i drogami żółciowymi jest niedostateczna. Wskutek niedokrwienia dochodzi do martwicy komórek wątrobowych i postępującej utraty czynnego miąższu, a w końcu - do jawnych klinicznie zaburzeń czynności wątroby. Zupełna dezorganizacja układu naczyniowego prowadzi do zastoju i nadciśnienia krwi w naczyniach doprowadzających, zwanego nadciśnieniem wrotnym.

Marskość wątroby jest końcowym stadium bardzo wielu przewlekłych chorób wątroby. Ich przyczyny są rozmaite – najczęściej są to nadużywanie alkoholu (zobacz: Alkoholowe choroby wątroby) i przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B lub C (wywołane przez wirusy HBV i HCV).

Marskość wątroby może być także spowodowana przez:

Jak często występuje marskość wątroby?

Marskość wątroby jest chorobą częstą, dotyczy 4 do 10% populacji. Rzeczywista liczba przypadków jest dość trudna do oszacowania, ponieważ marskość nie zawsze udaje się rozpoznać za życia chorego.

Marskość wątroby jest niekiedy rozpoznawana przypadkowo, np. podczas operacji z innych przyczyn lub w trakcie autopsji. Przyjmuje się, że zapadalność na marskość wątroby wynosi 200—300 / 100 000 mieszkańców – rozbieżności wynikają ze zróżnicowanego spożycia alkoholu, odmiennych zwyczajów żywieniowych, różnej epidemiologii zakażeń wirusowych, częstszego występowania na danym obszarze niektórych chorób o podłożu genetycznym itp.

Marskość wątroby jest 9. co do częstości przyczyną zgonów ogólnie i 5. przyczyną zgonów u osób w wieku 45—65 lat, przy czym mężczyźni chorują 2 razy częściej niż kobiety.

Jak się objawia marskość wątroby?

Marskość wątroby ma wieloletni przebieg, w czasie którego można wyróżnić 3 fazy kliniczne tej choroby.

Bezobjawowa marskość wątroby

Bardzo długo choroba rozwija się „podstępnie”, nie powodując żadnych dolegliwości.

Marskość wątroby z niecharakterystycznymi objawami i nieswoistymi zaburzeniami laboratoryjnymi

Po pewnym czasie chory zaczyna odczuwać objawy marskości wątroby, które są na tyle niecharakterystyczne, że mogą towarzyszyć rozmaitym innym stanom chorobowym i są przez to bagatelizowane lub przypisywane innym pospolicie występującym chorobom lub zaburzeniom. Do takich nieswoistych objawów marskości wątroby należą:

  • uczucie zmęczenia i ogólnie gorsza tolerancja wysiłku
  • zmniejszenie apetytu, wzdęcia i uczucie ciężaru w nadbrzuszu po posiłkach oraz odbijania
  • bezsenność
  • świąd skóry

Marskość wątroby z zagrażającymi życiu powikłaniami

Pełne objawy marskości pojawiają się zasadniczo z dwóch powodów: zmniejszającej się objętości czynnego miąższu wątroby, która nie pozwala już na sprawne pełnienie funkcji metabolicznych, oraz narastania zaburzeń krążeniowych w dorzeczu żyły wrotnej.

Dlatego też objawy marskości można podzielić na dwie grupy

Pajączki wątrobowe Ryc. 2. Pajączki wątrobowe

Rumień dłoniowy w marskości wątroby Ryc. 3. Rumień dłoniowy w marskości wątroby

a) spowodowane przez zaburzenia metabolizmu wątrobowego (m.in. niedobór białek układu krzepnięcia, zmniejszenie metabolizmu niektórych hormonów i in.):
- żółtaczka
- krwawienia z nosa i dziąseł
- łatwe powstawanie siniaków
- postępujące wyniszczenie w związku z zanikiem mięśni
- skłonność do obrzęków podudzi
- narastanie obwodu brzucha wskutek gromadzenia płynu puchlinowego (wodobrzusza)
- zupełne odwrócenie rytmu dobowego snu i czuwania
- zaburzenia psychiczne (od senności, spowolnienia, zaburzeń zachowania po splątanie i w końcu śpiączkę) - jadłowstręt
- skłonność do mdłości, wymiotów i biegunki lub luźnych stolców
- stany podgorączkowe i skłonność do zakażeń
- bolesne, zwłaszcza nocne skurcze mięśni podudzi
- obrzęk ślinianek przyusznych (co nadaje twarzy „chomikowaty” wygląd)
- obecność na skórze klatki piersiowej, twarzy i kończyn górnych gwiaździstych naczyniaków, zwanych pajączkami wątrobowymi (ryc. 2)
- linijne białe przebarwienia płytek paznokciowych
- zaczerwienienie dłoniowej powierzchni rąk (ryc. 3)
- u mężczyzn – bolesne powiększanie gruczołów piersiowych, utrata owłosienia pachowego, zanik jąder, spadek libido
- u kobiet – nadmierne owłosienie na twarzy i przedramionach, zaburzenia miesiączkowania, brak miesiączki i bezpłodność

b) spowodowane narastaniem ciśnienia krwi w krążeniu wrotnym:
- wodobrzusze
- przepuklina pępkowa
- rozszerzona sieć naczyń żylnych na skórze brzucha
- zagrażające życiu masywne krwotoki z górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego wskutek pękania żylaków przełyku, żylaków dna żołądka lub okołoodbytniczych
- powiększanie śledziony i objawy jej nadczynności w postaci niedokrwistości oraz zmniejszonej liczby płytek krwi.

Oczywiście, nie zawsze wszystkie opisane objawy występują jednocześnie, zależy to od przyczyny marskości wątroby i stopnia upośledzenia każdego z dwóch wymienionych wyżej mechanizmów.

Najcięższy przebieg ma alkoholowa marskość wątroby (zobacz: Alkoholowe choroby wątroby). Choroba w stadium niewyrównania (to znaczy wówczas, gdy pomimo leczenia nie udaje się usunąć jej objawów) jest nieodwracalna i rokuje źle. Dlatego kluczowe znaczenie ma rozpoznanie marskości wątroby w fazie wyrównanej funkcji wątroby, kiedy podjęte działania lecznicze mogą znacznie opóźnić postęp choroby. Dużą wagę przywiązuje się do czujności diagnostycznej w przewlekłych chorobach wątroby, które z uwagi na swój postępujący charakter mogą skończyć się marskością wątroby, oraz do właściwej interpretacji wyników badań laboratoryjnych, które chorzy wykonują z innych przyczyn albo też w ramach badań okresowych w miejscu pracy.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

Niektóre objawy poważnych zaburzeń czynności wątroby, które mogą towarzyszyć marskości wątroby, są gwałtowne i bezpośrednio zagrażają życiu, dlatego ich pojawienie się wymaga natychmiastowego wezwania pomocy medycznej i skierowania chorego do szpitala. Do takich objawów należą:

  • krwawienie z przewodu pokarmowego (zwłaszcza wymioty świeżą krwią)
  • nagłe pogorszenie stanu psychicznego (nienaturalna senność, splątanie, nieadekwatna do sytuacji wesołkowatość, spowolnienie ruchów, drżenie rąk)
  • żółtaczka i przykry zapach w powietrzu wydychanym przez chorego (przyrównywany do słodkawego zapachu gnijącego mięsa)
  • obecność wolnego płynu w jamie otrzewnej (czyli wodobrzusze, inaczej puchlina brzuszna), nieustępującego pomimo stosowania leków moczopędnych, połączona z gorączką i silnym bólem brzucha (utrzymującym się pomimo zażywania domowych środków przeciwbólowych)
  • skąpomocz lub bezmocz

Inne, mniej burzliwe, ale ewidentne objawy niewyrównanej czynności wątroby powinny w każdym przypadku skłonić chorego do jak najszybszej wizyty u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który - w razie wątpliwości - zwróci się o pomoc specjalistyczną.

Zaniepokojenie powinny wzbudzić:

  • żółtaczka
  • niezamierzona i szybka utrata masy ciała
  • nienaturalnie szybkie powiększanie się obwodu brzucha
  • obrzęki podudzi
  • zaburzenia miesiączkowania u młodych kobiet, zaburzenia potencji u mężczyzn
  • objawy skazy krwotocznej w postaci wybroczyn, wylewów podskórnych, krwawień z nosa, dziąseł czy dróg rodnych
  • zmiany na skórze łączone ze schorzeniami wątrobowymi, uporczywy świąd skóry

Chorzy, którzy są pod opieką specjalistyczną z powodu przewlekłej choroby wątroby (np. przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby), powinni zwracać uwagę na mniej swoiste dolegliwości opisane powyżej (które utrzymują się przez dłuższy czas lub wyraźnie nasilają) i powiadomić o nich lekarza, ponieważ ich przyczyną może być rozwój marskości wątroby.

Jak lekarz ustala diagnozę?

Marskość wątroby w okresie niewyrównania nie nastręcza zwykle trudności diagnostycznych i dla samego rozpoznania nie wymaga wykonywania dodatkowych badań laboratoryjnych ani obrazowych. Wystarczające jest staranne zebranie wywiadu i dokładne zbadanie pacjenta.

Na typowy wygląd chorego w tej fazie choroby składają się:

  • sylwetka „kasztanowego ludzika” (wychudzone kończyny górne i dolne przy wydętym brzuchu)
  • skóra o ziemisto-woskowym zabarwieniu albo o zwiększonej pigmentacji (ryc. 4)
  • zażółcone białkówki
  • nienaturalnie karminowa czerwień warg i śluzówki jamy ustnej
  • liczne gwiaździste naczyniaki na skórze klatki piersiowej i kończyn górnych
  • zaczerwienione dłonie
  • zanik mięśni twarzy (obwisłe policzki)
  • powiększone gruczoły piersiowe u mężczyzn i zanik owłosienia
Zwiększona pigmentacja skóry u chorych z marskością wątroby Ryc. 4. Zwiększona pigmentacja skóry u chorych z marskością wątroby może utrzymywać się jeszcze przez dłuższy czas po transplantacji wątroby (zdjęcie wykonane rok po zabiegu)

W okresie wyrównanej czynności wątroby rozpoznanie jest sprawą dużo trudniejszą i wymaga wykonania wielu badań laboratoryjnych oraz obrazowych, a dla ostatecznego potwierdzenia – biopsji wątroby (czyli jej nakłucia). Częstym powodem, dla którego podejmuje się diagnostykę w kierunku marskości wątroby, jest stwierdzona (nierzadko przypadkowo) zmniejszona liczba płytek krwi. Jest to jeden z pierwszych, a niekiedy przez długi czas jedyny, laboratoryjny objaw marskości. Po stwierdzeniu małopłytkowości lekarz może podejrzewać, że jest ona wynikiem marskości wątroby i zleca wówczas dodatkowe badania laboratoryjne oceniające czynność wątroby (aktywność enzymów wątrobowych, stężenie białka, parametry układu krzepnięcia, stężenie bilirubiny i inne).

Data utworzenia: 17.03.2010
strona 1 z 2
Marskość wątrobyOceń:
(3.90/5 z 31 ocen)
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Aktualności

  • Wzrost zakażeń WZW typu A w Polsce
    W porównaniu do zeszłego roku, obecnie obserwuje się znaczący wzrost liczby zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW-A) - informuje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny.
  • Łodzianie będą mogli przebadać się pod kątem zakażenia HCV
    Ponad 1,3 tys. łodzian będzie mogło przebadać się pod kątem zakażenia HCV. Profilaktycznym badaniom sfinansowanym przez magistrat będą mogli poddać się wszyscy - także nieubezpieczeni w NFZ - mieszkańcy miasta w wieku 25-59 lat.
  • Ostrożnie cieszmy się wysypem grzybów
    W ostatnich tygodniach w mediach społecznościowych krąży wiele zdjęć zadowolonych grzybiarzy i ich pokaźnych zbiorów. Takiego wysypu grzybów nie było od dawna. Warto pamiętać o zagrożeniach związanych z zatruciem grzybami - pisze "Gazeta Polska Codziennie".

Lekarze odpowiadają na pytania

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies