Ból brzucha

Ból brzuchaOceń:
(3.10/5 z 20 ocen)
dr n. med. Włodzimierz Zych
Klinika Gastroenterologii i Hepatologii
Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa
Ból brzucha
Fot. freepik.com

Co to jest ból brzucha?

Pytanie może wydawać się banalne, gdyż praktycznie każdy ma swoje własne doświadczenie i wie co to jest ból brzucha. Warto jednak sięgnąć głębiej do znaczenia tego powszechnie znanego objawu.

Ból jest ważnym, często pożądanym z biologicznego punktu widzenia objawem. W zamyśle Natury ból skłania do poszukiwania przyczyn, co pozwala unikać bodźców go wywołujących lub wdrożyć leczenie choroby leżącej u jego podłoża. Działania te mają zapobiegać nierzadko groźnym następstwom czy nawet śmierci organizmu. Jego ustępowanie, samoistne czy będące wynikiem leczenia, zwykle zapowiada pomyślny przebieg choroby.

Ból bywa utrapieniem, gdy nie jest sygnałem chorób organicznych, a wynika z zaburzeń czynności przewodu pokarmowego (np. nadmierny skurcz mięśni gładkich przewodu pokarmowego) lub nadwrażliwości trzewnej.

Ból staje się cierpieniem, gdy nie można usunąć jego źródła (np. ból nowotworowy). Wtedy mamy obowiązek walczyć z bólem, gdyż jest to ważne dla poprawy komfortu życia.

Czy ból brzucha zawsze jest przejawem chorób narządów jamy brzusznej?

W większości przypadków ból brzucha stanowi przejaw chorób narządów jamy brzusznej. Około 20% konsultacji gastrologicznych z powodu bólu brzucha nie wiąże się z chorobami organicznymi, czyli takimi, którym towarzyszą nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych czy obrazowych. Są to przypadki zaburzeń czynnościowych, u podłoża których leży albo wzmożona czynność skurczowa mięśni gładkich narządów trzewnych (potocznie określana mianem kolki), albo zwiększona wrażliwość trzewna. Jest to sytuacja, w której osoba o wzmożonej wrażliwości na bodźce płynące z narządów jamy brzusznej odczuwa dyskomfort lub ból, podczas gdy osoba o prawidłowym czuciu trzewnym nie czuje bólu.

U kobiet bóle w dolnej części brzucha, w podbrzuszu, określane też jako bóle miedniczne, mogą wywodzić się z narządów rodnych: jajników, jajowodów i macicy. Rozlany ból brzucha może być wyrazem chorób niepowiązanych narządowo z jamą brzuszną: metabolicznych, neurologicznych, zatruć i naczyń krwionośnych. Przykłady bólów brzucha będących przejawem chorób spoza jamy brzusznej przedstawiono w tabeli.

Choroby ginekologiczne Choroby metaboliczne/toksyczne
Choroby jajowodów (zapalenie, skręt)
Ciąża pozamaciczna
Zapalenie jajnika
Pęknięcie lub skręt torbieli jajnika
Ostra porfiria
Zatrucie ołowiem
Neuropatia cukrzycowa
Choroby neurologiczneChoroby naczyniopochodne
Półpasiec
Migrena brzuszna
Padaczka brzuszna
Choroby z ucisku nerwów
Maska brzuszna zawału serca
Zapalenie aorty
Tętniak aorty

Jakie są najczęstsze przyczyny bólu?

Do najczęstszych przyczyn bólów brzucha można zaliczyć choroby zapalne oraz przebiegające z owrzodzeniem błony śluzowej (np. choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy). Kolejną grupą są choroby prowadzące do niedrożności jelit lub przewodów żółciowych czy trzustkowych. Rzadko przyczyną są stany wynikające z niedokrwienia narządów jamy brzusznej. Do przyczyn bardzo rzadkich zalicza się choroby metaboliczne czy neurologiczne.

Jak wspomniano, częstą przyczyną bólu są zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego i czucia trzewnego. Najczęstsze choroby przedstawiono w poniższej tabeli.

Najczęstsze przyczyny bólu brzucha
Choroby zapalne
Ostre zapalenie żołądka i jelit (tzw. zatrucie pokarmowe)
Zapalenie wyrostka robaczkowego
Zapalenie pęcherzyka żółciowego
Zapalenie uchyłków jelita grubego
Choroby z owrzodzeniami
Wrzód żołądka
Wrzód dwunastnicy
Choroba refluksowa z nadżerkami/owrzodzeniami przełyku
Niedrożność
Niedrożność jelita cienkiego (skręt, wgłobienie)
Nowotwory jelita grubego
Zrosty pooperacyjne
Zwężenia w przebiegu nieswoistych zapalnych chorób jelit
Niedokrwienie
Zator naczyń trzewnych
Miażdżyca naczyń trzewnych
Zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego

Jak opisuje się ból brzucha?

Lekarz prowadząc rozmowę z pacjentem, stara się uzyskać najważniejsze i istotne dla planowania dalszych działań dane. Ważne informacje mogą wynikać z ustalenia lokalizacji, czasu trwania bólu, jego charakteru czy czynników modyfikujących jego nasilenie.

Lokalizacja bólu

Jest to informacja orientacyjna. Najprościej posłużyć się podziałem brzucha na 4 części: górną i dolną, prawą i lewą. Są to tzw. kwadranty. Linie podziału między tymi obszarami przebiegają przez pępek: wzdłuż ciała i w poprzek. Nierzadko ból rodzi się w określonym kwadrancie jednak szybko się rozprzestrzenia na cały brzuch. Mówimy wtedy o bólu rozlanym.

Czas trwania bólu

Początek bólu może być ostry, a czas jego wystąpienia łatwy do określenia dla chorego.

Ostry ból nie musi oznaczać choroby zagrażającej życiu. Przykładem są bóle kolkowe w przebiegu zatkania przewodu pęcherzykowego czy żółciowego kamieniem, kolka nerkowa czy jelitowa. Intensywność bólu może stopniowo się nasilać od tlącego do silnego. Przykładem tego są choroby przebiegające z zapaleniem: wyrostka robaczkowego, pęcherzyka żółciowego czy uchyłków jelita grubego.

Należy jednak pamiętać, że silny ostry ból może stanowić przejaw nagłego zamknięcia światła pewnego odcinka przewodu pokarmowego (np. niedrożności jelita w przebiegu skrętu czy wgłobienia), jego przedziurawienia, czyli perforacji (np. wskutek wrzodu żołądka czy dwunastnicy) albo ostrego niedokrwienia narządów jamy brzusznej, które wymagają pilnej interwencji medycznej.

Ból przewlekły może być stały lub nawrotowy. Stały ból jest zwykle mniej intensywny, za to dokuczliwy przez swoją wielodniową czy wielotygodniową przewlekłość. Bóle nawrotowe są charakterystyczne dla wrzodów dwunastnicy występujących sezonowo, czy chorób ginekologicznych zależnych od fazy cyklu miesiączkowego.

Charakter i intensywność bólu

Są to dane subiektywne, gdyż każdy może odczuwać ból z inną intensywnością. Często się używa potocznych określeń jak ból piekący, gniotący, palenie, uczucie bolesnego gorąca.

Czynniki łagodzące i zaostrzające ból brzucha

Jeśli ból brzucha łagodnieje po odejściu gazów czy oddaniu stolca, to najpewniej w jego genezie jest wzmożone ciśnienie w okrężnicy. Tak jest w zapaleniach czy upośledzonej drożności jelit, ale także w zaburzeniach czynnościowych.

Jeśli przyjęcie posiłku łagodzi ból, najpewniej jest to zależne od neutralizującego kwas solny działania pokarmu u chorego z wrzodem żołądka (zobacz: Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy). Jeśli nasila się w ciągu minut do godziny po posiłku, może zależeć od chorób dróg żółciowych czy trzustki, jeśli natomiast wzmaga się po godzinie przemawia to za wrzodem dwunastnicy lub uszkodzeniem końcowego odcinka przełyku. Jeszcze późniejszy ból poposiłkowy występuje w chorobach z upośledzeniem drożności – żołądka lub jelita cienkiego.

Co zrobi lekarz, gdy zgłosimy się z bólem brzucha?

Badanie podmiotowe i przedmiotowe

Podstawowe znaczenie dla planowania badań i podjęcia leczenia ma staranne zebranie wywiadów i badanie fizykalne. Zbieranie wywiadów, czyli badanie podmiotowe, to pytanie o okoliczności powstania bólu, jego charakter, choroby towarzyszące, historię chorób i operacji, chorobowe obciążenia rodzinne, narażenia zawodowe itp. W tej części diagnostyki bardzo istotny jest udział pacjenta. Bardzo ważne, by zgłaszać wszystkie odczuwane dolegliwości i precyzyjnie odpowiadać na pytania lekarza dotyczące ich charakteru i czasu trwania.

Badanie fizykalne, czyli przedmiotowe, to ocena za pomocą oglądania, opukiwania, badania dotykiem (palpacji) i osłuchiwania ciała pacjenta w poszukiwaniu objawów chorobowych. Nierzadko na podstawie badania podmiotowego i przedmiotowego można postawić trafne rozpoznanie, zakończyć diagnostykę i rozpocząć leczenie.

Badania dodatkowe

Po przeprowadzeniu rozmowy i badaniu przedmiotowym lekarz stawia hipotezę roboczą i celu jej potwierdzenia lub wykluczenia planuje badania dodatkowe. Są to badania laboratoryjne i badania obrazowe. Badania laboratoryjne to badania krwi, moczu, stolca. Obrazowanie narządów wewnętrznych jest możliwe technikami nieinwazyjnymi, z zewnątrz lub endoskopowymi, inwazyjnymi, od wewnątrz. Do tych pierwszych, pozwalających na pokazanie narządów miąższowych (jak wątroba, trzustka, nerki, śledziona, węzły chłonne) zalicza się ultrasonografię, tomografię komputerową, rezonans magnetyczny. Inną kategorią nieinwazyjnych badań obrazowych są coraz rzadziej dziś wykonywane klasyczne badania radiologiczne, zwykle z kontrastem doustnym lub podawanym przez cewnik (np. pasaż jelitowy w celu pokazania jelita cienkiego czy wlew dwukontrastowy do oceny jelita grubego).

Badania endoskopowe polegają na ocenie poszczególnych odcinków przewodu pokarmowego:

  • panendoskopia (w uproszczeniu nazywania gastroskopią) służy bezpośredniej wizualizacji dwunastnicy, żołądka i przełyku
  • kolonoskopia do oceny całego jelita grubego i niekiedy końcowego kilkunastocentymetrowego fragmentu jelita krętego (cienkiego)
  • cholangiopankreatografia oddwunastnicza (skrótowo ECPW lub, z języka angielskiego, ERCP) to wysokospecjalistyczne badanie endoskopowe, pozwalające na diagnostykę i leczenie chorób drzewa żółciowego i trzustki
  • endosonografia to nowoczesne badanie pozwalające na wykonanie ultrasonografii od wewnątrz ciała w celu precyzyjnego pokazania drobnych szczegółów budowy narządów, niedostępnych klasycznej ultrasonografii przez powłoki. Aparat do endosonografii przypomina gastroskop, a dla pacjenta badanie nie różni się istotnie od gastroskopii/kolonoskopii
  • endoskopia kapsułkowa to kosztowne, rzadko potrzebne, ale wartościowe w wybranych przypadkach badanie pokazujące wnętrze jelita cienkiego. Nie nadaje się ono do badania żołądka czy jelita grubego, które są dostępne innymi wspomnianymi powyżej, prostszymi metodami. Polega na połknięciu urządzenia wielkości i kształtu dużej kapsułki, zawierającej źródło światła, kamerę oraz nadajnik obrazów przekazywanych do odbiornika zlokalizowanego na skórze brzucha, a potem odczytywanych przez lekarza za pomocą komputera.

Data utworzenia: 18.04.2012
strona 1 z 2
Ból brzuchaOceń:
(3.10/5 z 20 ocen)
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu
    • Klaudia Se
      2017-11-07 21:29
      Witam :) chciałabym się zapytać, dlaczego odczuwam takie uczucie jakbym miała cały czas napięty brzuch. Można powiedzieć że koło pępka. :/ nawet jak się nie przemeczam, odpoczywam. Również jest w odwrotną stronę, bo jak schyle sie na dół to mnie boli . W pracy również mam problemy bo często chodze do toalety. Co zjem to za chwilę toaleta. Leków żadnych nie biorę, miałam badania w Holandii w tym krew , stolec oraz mocz i wyszło że okej. A i chciałam jeszcze napisać że regularnie spóźnia mi się miesiączka , a bole są nie do zniesienia. Nie wiem na jakie mam iść badania pomoże ktoś? :(odpowiedz
    • Saba
      2017-06-27 17:24
      Od ok.7 miesięcy męczę się z dolegliwościami żołądkowymi.Miałam helicobacter potem lamblie.W tej chwili nie ma ani bakterii ani pasożytów ale żołądek dalej dokucza.Zauważyłam że po produktach mlecznych (mleko,jogurty) mam boleści i biegunkę.Cały czas mój brzuch jest odęty.Zaczęłam odstawiać także produkty mączne (może nietolerancja glutenu).Cały czas jest ból w nadbrzuszu.Już nie wiem co mam robić.Brałam bardzo dużo leków w przeciągu pół roku.Do tego wszystkiego mam zapalenie żołądka i dwunastnicy razem z wybroczynami na żołądku.Piłam różne zioła bo nie mogłam się pozbyć pasożytów.Teraz zastanawiam się co dalej.Co mam robic i co brać żeby wszystko wróciło do normy.odpowiedz
      • k.
        2017-07-14 15:25
        Cześć @Saba, fajnie że poruszasz tak szeroko temat. Przykre że musisz zmagać się z takimi problemami. Boleści, biegunka i wzdęcia o których piszesz mogą wskazywać, że masz nietolerancję na laktozę albo na gluten czyli celiakię. Czytałam ostatnio fajny artykuł o tym, że nietolerancję laktozy może powodować celiakia. Ponoć najlepiej sprawdzić to testami genetycznymi ponieważ dotyczy ona tylko osób z jakimiś genami. Sprawdź sobie ten temat i daj znać :):) Pozdrawiam k.odpowiedz
    • 21 lat.
      2017-01-22 23:12
      Od dłuższego czasu odczuwam silny klujacy ból z lewej strony pod zebrani. Boli tylko gdy leżę na lewym boku. Kiedy podłoże się na prawy bok lub na plecy, ból ustępuje. Dodam że nie towarzyszą temu żadne inne objawy.odpowiedz
    • Joanna
      2016-09-26 16:06
      Od kilku dni boli mnie podbrzusze w lewym dolnym rogu, mniej więcej na wysokości pęcherza ale nie pośrodku tylko po lewej stronie. Częściej oddaje mocz, a ból bardziej dokucza gdy zmieniam pozycję i zarywa mnie kiedy rozluźniam mięśnie, żeby oddać mocz. Kilka lat temu przechodziłam ostre zapalenie pęcherza i to nie są takie objawy. Miesiąc temu byłam u ginekologa i wszystko było ok tylko w cytologii wyszedł mi lekki stan zapalny. Czy to może być powiązane? Jak sobie pomóc zanim pójdę do lekarza?odpowiedz

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Aktualności

  • Wzrost zakażeń WZW typu A w Polsce
    W porównaniu do zeszłego roku, obecnie obserwuje się znaczący wzrost liczby zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW-A) - informuje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny.
  • Łodzianie będą mogli przebadać się pod kątem zakażenia HCV
    Ponad 1,3 tys. łodzian będzie mogło przebadać się pod kątem zakażenia HCV. Profilaktycznym badaniom sfinansowanym przez magistrat będą mogli poddać się wszyscy - także nieubezpieczeni w NFZ - mieszkańcy miasta w wieku 25-59 lat.
  • Ostrożnie cieszmy się wysypem grzybów
    W ostatnich tygodniach w mediach społecznościowych krąży wiele zdjęć zadowolonych grzybiarzy i ich pokaźnych zbiorów. Takiego wysypu grzybów nie było od dawna. Warto pamiętać o zagrożeniach związanych z zatruciem grzybami - pisze "Gazeta Polska Codziennie".

Lekarze odpowiadają na pytania

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies