2 kwietnia 2015 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Budowa i funkcje trzustki

Poleć:
Udostępnij:
Prof. dr hab. Andrzej Dąbrowski
II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Nowotworów Układu Pokarmowego
Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Budowa i funkcje trzustki

Położenie i budowa trzustki

Trzustka jest narządem położonym zaotrzewnowo, w górnej części jamy brzusznej. Składa się z głowy objętej pętlą dwunastnicy oraz trzonu i ogona sięgającego do wnęki śledziony (zobacz: ryc. 1.). Drogi wyprowadzające sok trzustkowy, będący produktem zewnątrzwydzielniczej części trzustki, uchodzą jako przewód trzustkowy główny (przewód Wirsunga) na brodawce dwunastniczej większej, znanej również jako brodawka Vatera, najczęściej łącząc się tam z drogami żółciowymi (przewód żółciowy wspólny). Możliwe jest istnienie przewodu trzustkowego dodatkowego (przewód Santoriniego), który albo uchodzi do dwunastnicy na brodawce dwunastniczej mniejszej, albo łączy się z przewodem Wirsunga.

Funkcje trzustki

Ok. 80—85% masy narządu stanowią pęcherzyki spełniające funkcję zewnątrzwydzielniczą, a pozostałe 15—20% odpowiada za funkcję wewnątrzwydzielniczą. Stanowiące ok. 2% masy narządu wyspy trzustkowe, będące skupiskami komórek dokrewnych A, B, D i PP, wydzielają insulinę, a także glukagon somatostatynę i polipeptyd trzustkowy.

Zewnątrzwydzielnicza funkcja trzustki polega na wytwarzaniu enzymów trawiennych. Tempo syntezy białek w trzustce jest ogromne, gdyż ten stanowiący tylko 0,1% masy ciała narząd wytwarza 13 razy więcej białka niż wątroba i układ siateczkowo-śródbłonkowy, które stanowią łącznie ok. 4% masy ciała. Enzymy są wytwarzane w komórkach pęcherzykowych trzustki, w formie nieczynnych proenzymów, i gromadzone w pęcherzykach nazywanych zymogenami. Wydzielane do światła pęcherzyków trzustkowych, poprzez system przewodów trzustkowych dostają się do dwunastnicy, gdzie ulegają aktywacji i biorą udział w trawieniu poszczególnych składników pokarmu.


Ryc. 1. Położenie i budowa trzustki

Około 80% enzymów soku trzustkowego stanowią enzymy proteolityczne (biorące udział w trawieniu białek): trypsyna, chymotrypsyna, karboksypeptydaza A i B oraz elastaza. Trypsyna powstała w wyniku aktywacji jej prekursora – trypsynogenu może następnie aktywować inne proenzymy.

Do enzymów lipolitycznych soku trzustkowego (biorących udział w trawieniu tłuszczów) należą: lipaza, fosfolipaza i esterazy. Główny enzym tej grupy – lipaza – hydrolizuje triglicerydy do diglicerydów, monoglicerydów i kwasów tłuszczowych.

Enzymem glikolitycznym soku trzustkowego (uczestniczącym w trawieniu cukrów) jest α-amylaza, która hydrolizuje skrobię do maltozy, maltotrioz i dekstryn. Enzymy nukleolityczne – rybonukleaza i dezoksyrybonukleaza hydrolizują wiązania fosfodiestrowe, prowadząc do rozpadu kwasów nukleinowych na oligo- i mononukleotydy.

W czasie spożywania posiłku, nerwy i hormony regulujące funkcję przewodu pokarmowego stymulują wydzielanie proenzymów trzustkowych do przewodu trzustkowego. Na powierzchni błony śluzowej wyścielającej dwunastnicę, w wyniku działania enterokinazy, trypsynogen ulega aktywacji do trypsyny, która następnie kaskadowo aktywuje pozostałe proenzymy obecne w soku trzustkowym.

Ponieważ przedwczesna, wewnątrztrzustkowa aktywacja enzymów może prowadzić do uszkodzenia tego narządu i zapalenia trzustki, istnieje wiele mechanizmów zabezpieczających przed takim procesem. Po pierwsze, nieaktywne proenzymy (czyli prekursory enzymów, które dopiero po zadziałaniu określonych enzymów ulegają zmianie i stają się aktywne) gromadzone są w małych wewnątrzkomórkowych skupiskach zwanych zymogenami, które dzięki niskiemu pH i małemu stężeniu jonów wapnia stanowią środowisko chroniące przed aktywacją. Ponadto, zymogeny są w komórce oddzielone od posiadających zdolność ich aktywacji enzymów lizosomalnych. Innym mechanizmem ochrony trzustki przed samotrawieniem jest synteza trzustkowych inhibitorów trypsyny (czyli substancji hamujących aktywność tego enzymu trawiennego). W pewnych warunkach te mechanizmy ochronne zawodzą, co wyzwala kaskadę reakcji prowadzących do ostrego zapalenia trzustki.

Poleć:
Udostępnij:

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • Nowa metoda usuwania polipów oszczędza jelito
    Dzięki nowej technice można usunąć z końcowego odcinka jelita grubego nawet bardzo duże polipy bez konieczności wytwarzania u pacjenta uciążliwego sztucznego odbytu (stomii) – informuje serwis BBC News/Health.
  • Co się zmieniło w leczeniu zespołu jelita drażliwego (IBS)?
    W ciągu ostatnich kilku lat zachodzą stopniowe zmiany w leczeniu IBS. Ważnym osiągnięciem było opracowanie przez naukowców z Monash University nowej diety, u wielu chorych skutecznie zmniejszającej objawy choroby.
  • Jest szansa na wygranie z WZW C
    W Polsce na WZW C choruje ok. 230 tys. osób. Nadzieją na walkę z chorobą są terapie z grupy ABT, skuteczne w genotypie 1B, czyli tym najczęściej występującym w naszej populacji.

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Poposiłkowe bóle nadbrzusza
    Bezpośrednio po zjedzeniu jakiegoś posiłku odczuwam piekące bóle brzucha w prawej i środkowej części nadbrzusza, czasem nawet zaraz po połknięciu lub napiciu się czegoś ciepłego, w pozycji siedzącej przy stole, towarzyszy temu uczucie pełności, odbijanie i gazy.
  • Działania niepożądane inhibitorów pompy protonowej (IPP)
    Od kilku dni mam dość dziwny problem. Jestem leczony pantoprazolem w dawce 20 mg w związku z problemami żołądkowymi. Obecnie oczekuję na gastroskopię. Leki spełniają zadanie i dolegliwości żołądkowe praktycznie nie występują lub występują bardzo rzadko. Mam od kilku dni jednak problem ze zmiennością konsystencji stolca. Codziennie dzieje się to samo. Najpierw po przebudzeniu stolec jest normalny, by po godzinie był wodnisty, papkowaty. Wieczorem najczęściej sytuacja wraca do normy. Jednak powtarza się codziennie, praktycznie jak w zegarku. Czy to może być związane z przyjmowaniem IPP?
  • Kolka podczas ćwiczeń po usunięciu pęcherzyka żółciowego
    Ostatnio podczas ćwiczeń łapie mnie skurcz, chyba wątroby po prawej stronie. Dodam, że rok temu przeszłam usunięcie pęcherzyka żółciowego i robiłam już parę razy kontrolne USG. Co to może być i czy jest groźne, czy mam zaprzestać ćwiczeń?

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują