24 kwietnia 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Budowa i funkcje trzustki

Prof. dr hab. Andrzej Dąbrowski
II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Nowotworów Układu Pokarmowego
Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Budowa i funkcje trzustki

Położenie i budowa trzustki

Trzustka jest narządem położonym zaotrzewnowo, w górnej części jamy brzusznej. Składa się z głowy objętej pętlą dwunastnicy oraz trzonu i ogona sięgającego do wnęki śledziony (zobacz: ryc. 1.). Drogi wyprowadzające sok trzustkowy, będący produktem zewnątrzwydzielniczej części trzustki, uchodzą jako przewód trzustkowy główny (przewód Wirsunga) na brodawce dwunastniczej większej, znanej również jako brodawka Vatera, najczęściej łącząc się tam z drogami żółciowymi (przewód żółciowy wspólny). Możliwe jest istnienie przewodu trzustkowego dodatkowego (przewód Santoriniego), który albo uchodzi do dwunastnicy na brodawce dwunastniczej mniejszej, albo łączy się z przewodem Wirsunga.

Funkcje trzustki

Ok. 80—85% masy narządu stanowią pęcherzyki spełniające funkcję zewnątrzwydzielniczą, a pozostałe 15—20% odpowiada za funkcję wewnątrzwydzielniczą. Stanowiące ok. 2% masy narządu wyspy trzustkowe, będące skupiskami komórek dokrewnych A, B, D i PP, wydzielają insulinę, a także glukagon somatostatynę i polipeptyd trzustkowy.

REKLAMA

Zewnątrzwydzielnicza funkcja trzustki polega na wytwarzaniu enzymów trawiennych. Tempo syntezy białek w trzustce jest ogromne, gdyż ten stanowiący tylko 0,1% masy ciała narząd wytwarza 13 razy więcej białka niż wątroba i układ siateczkowo-śródbłonkowy, które stanowią łącznie ok. 4% masy ciała. Enzymy są wytwarzane w komórkach pęcherzykowych trzustki, w formie nieczynnych proenzymów, i gromadzone w pęcherzykach nazywanych zymogenami. Wydzielane do światła pęcherzyków trzustkowych, poprzez system przewodów trzustkowych dostają się do dwunastnicy, gdzie ulegają aktywacji i biorą udział w trawieniu poszczególnych składników pokarmu.


Ryc. 1. Położenie i budowa trzustki

Około 80% enzymów soku trzustkowego stanowią enzymy proteolityczne (biorące udział w trawieniu białek): trypsyna, chymotrypsyna, karboksypeptydaza A i B oraz elastaza. Trypsyna powstała w wyniku aktywacji jej prekursora – trypsynogenu może następnie aktywować inne proenzymy.

Do enzymów lipolitycznych soku trzustkowego (biorących udział w trawieniu tłuszczów) należą: lipaza, fosfolipaza i esterazy. Główny enzym tej grupy – lipaza – hydrolizuje triglicerydy do diglicerydów, monoglicerydów i kwasów tłuszczowych.

Enzymem glikolitycznym soku trzustkowego (uczestniczącym w trawieniu cukrów) jest α-amylaza, która hydrolizuje skrobię do maltozy, maltotrioz i dekstryn. Enzymy nukleolityczne – rybonukleaza i dezoksyrybonukleaza hydrolizują wiązania fosfodiestrowe, prowadząc do rozpadu kwasów nukleinowych na oligo- i mononukleotydy.

W czasie spożywania posiłku, nerwy i hormony regulujące funkcję przewodu pokarmowego stymulują wydzielanie proenzymów trzustkowych do przewodu trzustkowego. Na powierzchni błony śluzowej wyścielającej dwunastnicę, w wyniku działania enterokinazy, trypsynogen ulega aktywacji do trypsyny, która następnie kaskadowo aktywuje pozostałe proenzymy obecne w soku trzustkowym.

Ponieważ przedwczesna, wewnątrztrzustkowa aktywacja enzymów może prowadzić do uszkodzenia tego narządu i zapalenia trzustki, istnieje wiele mechanizmów zabezpieczających przed takim procesem. Po pierwsze, nieaktywne proenzymy (czyli prekursory enzymów, które dopiero po zadziałaniu określonych enzymów ulegają zmianie i stają się aktywne) gromadzone są w małych wewnątrzkomórkowych skupiskach zwanych zymogenami, które dzięki niskiemu pH i małemu stężeniu jonów wapnia stanowią środowisko chroniące przed aktywacją. Ponadto, zymogeny są w komórce oddzielone od posiadających zdolność ich aktywacji enzymów lizosomalnych. Innym mechanizmem ochrony trzustki przed samotrawieniem jest synteza trzustkowych inhibitorów trypsyny (czyli substancji hamujących aktywność tego enzymu trawiennego). W pewnych warunkach te mechanizmy ochronne zawodzą, co wyzwala kaskadę reakcji prowadzących do ostrego zapalenia trzustki.

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • Rewolucja w leczeniu chorych na WZW C?
    Dzięki nowym lekom możemy wyleczyć prawie 100% chorych na wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C). To niezwykle ważne, ponieważ w najbliższych latach nie ma nadziei na szczepionkę – ogłosili naukowcy na kongresie Europejskiego Towarzystwa Badań nad Wątrobą (EASL).
  • W Polsce dwukrotnie mniej zakażonych HCV niż sądzono
    W Polsce nie więcej niż 350 tys. osób zostało zakażonych wirusowym zapaleniem wątroby typu C, a nie 700 tys., jak się często podaje – poinformowano we wtorek na konferencji prasowej w NIZP-PZH w Warszawie.
  • Profilaktyczna kolonoskopia w 20 ośrodkach
    20 wybranych ośrodków będzie w 2014 roku wykonywało profilaktyczne badania z użyciem kolonoskopii, służące wczesnemu wykrywaniu raka jelita grubego – powiedział prof. Jarosław Reguła z Warszawy.

Lekarze odpowiadają na pytania

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują