Zapalenie żołądka

Zapalenie żołądkaOceń:
(4.00/5 z 4 ocen)
Prof. dr hab. Krzysztof Marlicz1, prof. dr hab. Krzysztof Fyderek2 (uwagi pediatryczne)
1Katedra i Klinika Gastroenterologii, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
2Klinika Pediatrii Gastroenterologii i Żywienia, Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w Krakowie
Zapalenie żołądka

Co to jest zapalenie żołądka i jakie są jego przyczyny?

Terminem zapalenie żołądka określamy wszelkie stany będące skutkiem uszkodzenia najbardziej wewnętrznej warstwy ściany żołądka (błony śluzowej). Zapalenie żołądka mogą spowodować:

  • czynniki infekcyjne - w Polsce za 90% zapaleń żołądka odpowiada zakażenie bakterią Helicobacter pylori
  • czynniki toksyczne (żółć, alkohol, niektóre leki, a szczególnie niesteroidowe leki przeciwzapalne, w tym kwas acetylosalicylowy)
  • czynniki autoimmunologiczne (organizm wytwarza przeciwciała skierowane przeciwko własnej tkance).

Jak często występuje zapalenie żołądka?

Zapalenie żołądka jest bardzo częste. Za ponad 90% zapaleń żołądka jest odpowiedzialna bakteria Helicobacter pylori, ponieważ blisko 80% dorosłej polskiej populacji jest nią zakażone. Ponadto wiele osób przyjmuje w sposób przewlekły różne leki, szczególnie niesteroidowe leki przeciwzapalne, które mogą powodowac zapalenie żołądka.

U dzieci zakażenie Helicobacter pylori jest rzadsze (dotyczy ok. 30% populacji), a częstość występowania zależy od środowiska oraz wieku dziecka - im niższe standardy higieniczne środowiska i im wyższy wiek dziecka, tym zakażenie występuje częściej.

Jak się objawia zapalenie żołądka?

Zapalenie żołądka wywołane przez Helicobacter pylori najczęściej nie powoduje żadnych dolegliwości.

U niektórych osób mogą występować lekkie objawy dyspeptyczne.

Zapalenie żołądka spowodowane działaniem czynników toksycznych może objawiać się krwawieniem (krwiste wymioty lub smoliste stolce) którym mogą towarzyszyć dolegliwości dyspeptyczne (ból lub dyskomfort w środkowym nadbrzuszu). Mówimy wtedy o tzw. gastropatii krwotocznej (ryc. 2.).

Autoimmunologiczne zapalenie żołądka może niekiedy prowadzić do niedokrwistości, która czasem może przyjąć ciężką postać.

Na ogół związek pomiędzy odczuwaniem dolegliwości (lub ich brakiem) a obserwowanym obrazem endoskopowym i mikroskopowym (histopatologicznym) jest niewielki. Wiele osób skarży się latami na okresowe dolegliwości dyspeptyczne lub nie toleruje wielu pokarmów, a błona śluzowa ich żołądka jest zupełnie prawidłowa, zarówno w obrazie endoskopowym, jak i mikroskopowym.

Są też liczni pacjenci, u których stwierdza się zmiany w endoskopii lub badaniu mikroskopowym, ale nie skarżą się na jakiekolwiek dolegliwości i mogą spożywać wszelkie rodzaje pokarmów.

Ryc. 1. Helicobacter pylori (ciemne, drobne pałeczki) w śluzie i na powierzchni komórek nabłonkowych żołądka

Ryc. 2. Obraz endoskopowy ostrej gastropatii krwotocznej – widoczne pojedyncze nadżerki błony śluzowej żołądka

Co robić w razie wystąpienia objawów zapalenia żołądka?

W razie utrzymujących się przez kilka tygodni czy też nawracających dolegliwości dyspeptycznych należy zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Wyraźne krwawienie (wymioty czy tzw. smoliste stolce) wskazują na konieczność szybkiego zgłoszenia się do SOR.

Także niedokrwistość (na którą może wskazywać np. szybkie męczenie się, gorsza tolerancja wysiłku, bladość skóry czy szum w uszach) jest bezwzględnym wskazaniem do zgłoszenia się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.

Jak lekarz ustala diagnozę zapalenia żołądka?

Pojawienie się dolegliwości dyspeptycznych jest dla lekarza rodzinnego punktem wyjścia do wnikliwej analizy (wywiadu) i przeprowadzenia badań obrazowych, głównie endoskopii (zobacz: Endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego). Badanie ultrasonograficzne nadbrzusza jest tutaj mało przydatne.

W razie wystąpienia krwawienia czy objawów anemii, należy pilnie przeprowadzić te same badania, co w przypadku dolegliwości dyspeptycznych (zobacz: Dyspepsja).

Jakie są sposoby leczenia zapalenia żołądka?

Obraz zapalenia (zwłaszcza postacie średnie i ciężkie) błony śluzowej i jednoczesne wykrycie infekcji Helicobacter pylori, nakazuje przeprowadzenie eradykacji (całkowitego usunięcia) tej bakterii poprzez 7-dniowe leczenie inhibitorem pompy protonowej i 2 antybiotykami.

U osób, u których w rodzinie notowano przypadki raka żołądka, takie postępowanie jest wskazane, nawet jeśli nie odczuwają one żadnych dolegliwości.

Osobom, u których wykryto zapalenie żołądka i które są jednocześnie zmuszone do przewlekłego zażywania niesteroidowych leków przeciwzapalnych (co wskazuje na tło toksyczne zapalenia), zaleca się stałe ochronne jednoczesne zażywanie leków hamujących wydzielanie kwasu solnego w żołądku, tzw. inhibitorów pompy protonowej (esomeprazol, lanzoprazol, omeprazol, pantoprazol, rabeprazol).

Jeżeli czynnikiem toksycznym zapalenia błony śluzowej żołądka są nie leki, a na przykład żółć, pomocne mogą okazać się dostępne bez recepty leki zawierające kwas alginowy.

W autoimmunologicznym zapaleniu błony śluzowej żołądka konieczne jest dożywotnie podawanie witaminy B12 – zwłaszcza wtedy, gdy pojawią się cechy niedokrwistości megaloblastycznej. W gastropatii krwotocznej stosuje się leki hamujące wydzielanie kwasu żołądkowego. Niekiedy konieczne może się okazać leczenie operacyjne (częściowe lub całkowite usunięcie żołądka).

W często zdarzających się sytuacjach, kiedy chory nie jest zakażony Helicobacter pylori, nie przyjmuje leków uszkadzających błonę śluzową żołądka, nie ma niedokrwistości a odczuwa dolegliwości dyspeptyczne – lekarz winien zachować dużą ostrożność w łączeniu przyczynowym stwierdzanego zapalenia błony śluzowej żołądka i odczuwanych dolegliwości. W takich sytuacjach należy poszukiwać innych przyczyn podawanych przez pacjenta objawów.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie zapalenia żołądka?

Jeżeli przyczyna zapalenia żołądka została stwierdzona i usunięta (infekcja Helicobacter pylori, leki, żółć), a zapalenie nie było zbyt zaawansowane (zwłaszcza w ocenie mikroskopowej), pełne wyleczenie jest niemal pewne. Jeżeli natomiast zmiany mikroskopowe były znacznie zaawansowane (tzw. zanikowe zapalenie żołądka i/lub metaplazja jelitowa), ustąpienie zmian – nawet w przypadkach wyeliminowania przyczyny – może się okazać niemożliwe.

Do niedawna takie zmiany (zwłaszcza metaplazja jelitowa) traktowane były jako stany przednowotworowe. Na szczęście od ponad 20 lat wiemy, że tak nie jest i że sama metaplazja nie prowadzi do raka. Przewlekłe podawanie leków osłaniających błonę śluzową i zobojętniających kwas żołądkowy jako próba leczenia zapalenia żołądka nie ma uzasadnienia.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia zapalenia żołądka?

Co 2—3 lata można sprawdzać, czy nie doszło do ponownego zakażenia Helicobacter pylori (reinfekcja). Jeżeli to możliwe, należy również unikać stosowania leków działających toksycznie na błonę śluzową żołądka (w przypadku, gdy ich stosowanie jest koniecznie, trzeba równocześnie podawać inhibitory pompy protonowej).

Niektórzy pacjenci dobrze reagują na ograniczenia dietetyczne (unikanie potraw smażonych i grillowanych, stężonego alkoholu, pikantnych przypraw).

Co robić, aby uniknąć zachorowania na zapalenie żołądka?

Ponieważ blisko 90% zapaleń żołądka w Polsce jest wywołanych przez zakażenie bakterią Helicobacter pylori, wskazane jest ścisłe przestrzeganie podstawowych zasad higieny.

Udostępnij:

Dodanie komentarza oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

Lekarze odpowiadają na pytania

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies