29 listopada 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Gastrologia - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Zapalenia żołądka

Poleć:
Udostępnij:
Prof. dr hab. Krzysztof Marlicz1, prof. dr hab. Krzysztof Fyderek2 (uwagi pediatryczne)
1Katedra i Klinika Gastroenterologii, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
2Klinika Pediatrii Gastroenterologii i Żywienia, Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w Krakowie
Zapalenia żołądka

Co to jest i jakie są przyczyny?

Terminem zapalenia żołądka określamy wszelkie stany będące skutkiem uszkodzenia najbardziej wewnętrznej warstwy ściany żołądka (błony śluzowej). Czynnikami sprawczymi owego uszkodzenia mogą być:

  • czynniki infekcyjne - w Polsce za 90% zapaleń żołądka odpowiada zakażenie bakterią Helicobacter pylori
  • czynniki toksyczne (żółć, alkohol, niektóre leki, a szczególnie niesteroidowe leki przeciwzapalne, w tym kwas acetylosalicylowy - aspiryna)
  • czynniki autoimmunologiczne (organizm wytwarza przeciwciała skierowane przeciwko własnej tkance).

Jak często występują zapalenia żołądka?

Zapalenia błony śluzowej żołądka są bardzo częste. Za ponad 90% zapaleń żołądka jest odpowiedzialna bakteria Helicobacter pylori, ponieważ blisko 80% dorosłej polskiej populacji jest zakażone ta bakterią. Ponadto wiele osób zażywa w sposób przewlekły różne leki, szczególnie niesteroidowe leki przeciwzapalne, które mogą powodowac zapalenie żołądka.

REKLAMA

U dzieci zakażenie Helicobacter pylori jest rzadsze (dotyczy ok. 30% populacji), a częstość występowania zależy od środowiska oraz wieku dziecka - im niższe standardy higieniczne środowiska i im wyższy wiek dziecka, tym zakażenie występuje częściej.

Jak się objawia zapalenie żołądka?

Zapalenie żołądka wywołane przez Helicobacter pylori najczęściej jakichkolwiek dolegliwości.

U niektórych osób mogą występować lekkie objawy dyspeptyczne. W przypadku, gdy choroba powstała z przyczyn toksycznych, zapalenie może objawiać się krwawieniem (krwiste wymioty lub smoliste stolce) którym mogą towarzyszyć dolegliwości dyspeptyczne (ból lub dyskomfort w środkowym nadbrzuszu). Mówimy wtedy o tzw. gastropatii krwotocznej (ryc. 2.).

W autoimmunologicznym zapaleniu żołądka można niekiedy obserwować rozwój (nawet niekiedy ciężkiej) anemii, czyli niedokrwistości.

Na ogół związek pomiędzy odczuwaniem dolegliwości (lub ich brakiem) a obserwowanym obrazem endoskopowym i mikroskopowym (histopatologicznym) jest niewielki. Wiele osób skarży się latami na okresowe dolegliwości dyspeptyczne lub nie toleruje wielu pokarmów, a błona śluzowa ich żołądków jest zupełnie prawidłowa, zarówno w obrazie endoskopowym, jak i mikroskopowym.

Są też liczni pacjenci, którzy mają takie zmiany, a nie skarżą się na jakiekolwiek dolegliwości i mogą jadać wszelkie rodzaje pokarmów.

Ryc. 1. Helicobacter pylori (ciemne, drobne pałeczki) w śluzie i na powierzchni komórek nabłonkowych żołądka

Ryc. 2. Obraz endoskopowy ostrej gastropatii krwotocznej – widoczne pojedyncze nadżerki błony śluzowej żołądka

Co robić w razie wystąpienia objawów zapalenia żołądka?

W razie utrzymujących się przez kilka tygodni czy też nawracających dolegliwości dyspeptycznych należy zgłosic się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Wyraźne krwawienie (wymioty czy tzw. smoliste stolce) wskazują na konieczność szybkiego zgłoszenia się do szpitala.

Także niedokrwistość (na która może wskazywac np. szybkie męczenie się, gorsza tolerancja wysiłku, bladość skóry czy szum w uszach) jest bezwzględnym wskazaniem do kontaktu z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej.

Jak lekarz ustala diagnozę?

Pojawienie się dolegliwości dyspeptycznych jest dla lekarza rodzinnego punktem wyjścia do wnikliwej analizy (wywiadu) i przeprowadzenia badań obrazowych, głównie endoskopii (zobacz: Endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego). Badanie ultrasonograficzne nadbrzusza jest tutaj mało przydatne.

W razie wystąpienia krwawienia czy objawów anemii, należy pilnie przeprowadzić te same badania, co w przypadku dolegliwości dyspeptycznych (zobacz: Dyspepsja).

Jakie są sposoby leczenia?

Obraz zapalenia (zwłaszcza postacie średnie i ciężkie) błony śluzowej i jednoczesne wykrycie infekcji Helicobacter pylori, nakazuje przeprowadzenie eradykacji (całkowitego usunięcia) tej bakterii poprzez 7-dniowe leczenie inhibitorem pompy protonowej i 2 antybiotykami.

U osób, u których w rodzinie notowano przypadki raka żołądka, takie postępowanie jest wskazane, nawet jeśli nie odczuwają one żadnych dolegliwości.

Osobom, u których wykryto zapalenie błony śluzowej żołądka i które są jednocześnie zmuszone do przewlekłego zażywania niesteroidowych leków przeciwzapalnych (co wskazuje na tło toksyczne zapalenia), zaleca się stałe ochronne jednoczesne zażywanie leków hamujących wydzielanie kwasu solnego w żołądku, tzw. inhibitorów pompy protonowej (omeprazol, pantoprazol, lanzoprazol). Jeżeli czynnikiem toksycznym zapalenia błony śluzowej żołądka są nie leki, a na przykład żółć, pomocne mogą okazać się leki zawierające kwas alginowy (Gealcid, Gaviscon, dostępne bez recepty).

W autoimmunologicznym zapaleniu błony śluzowej żołądka konieczne jest dożywotnie podawanie witaminy B12 – zwłaszcza wtedy, gdy pojawią się cechy niedokrwistości megaloblastycznej. W zapaleniu (gastropatii) krwotocznej stosuje się leki hamujące wydzielanie kwasu. Niekiedy konieczne może się okazać leczenie operacyjne (częściowe lub całkowite usunięcie żołądka).

W często zdarzających się sytuacjach, kiedy chory nie jest zakażony Helicobacter pylori, nie bierze leków gastrotoksycznych, nie ma niedokrwistości a odczuwa dolegliwości dyspeptyczne – lekarz winien zachować dużą ostrożność w łączeniu przyczynowym stwierdzanego zapalenia błony śluzowej żołądka i odczuwanych dolegliwości. W takich sytuacjach należy poszukiwać innych przyczyn podawanych przez pacjenta objawów.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Jeżeli konkretna przyczyna zapalenia została stwierdzona i usunięta (infekcja Helicobacter pylori, leki, żółć), a zapalenie nie było zbyt zaawansowane (zwłaszcza w ocenie mikroskopowej), pełne wyleczenie jest niemal pewne. Jeżeli natomiast zmiany mikroskopowe były znacznie zaawansowane (tzw. zanikowe zapalenie i/lub metaplazja jelitowa), ustąpienie zmian – nawet w przypadkach wyeliminowania przyczyny – może się okazać niemożliwe.

Do niedawna takie zmiany (zwłaszcza metaplazja jelitowa) traktowane były jako stany przednowotworowe. Na szczęście od ponad 20 lat wiemy, że tak nie jest i że sama metaplazja do raka nie prowadzi. Przewlekłe podawanie leków osłaniających błonę śluzową i zobojętniających kwas jako próba leczenia zapalenia żołądka nie ma większego sensu.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

Co 2—3 lata można sprawdzać, czy nie doszło do ponownego zakażenia Helicobacter pylori (reinfekcja). Jeżeli to możliwe, należy również unikać stosowania leków działających toksycznie na błonę śluzową żołądka (w przypadku, gdy ich stosowanie jest koniecznie, trzeba równocześnie podawać inhibitory pompy protonowej).

Niektórzy pacjenci dobrze reagują na ograniczenia dietetyczne (unikanie potraw smażonych i grillowanych, stężonego alkoholu, pikantnych przypraw).

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Ponieważ blisko 90% zapaleń żołądka w Polsce jest wywołanych przez zakażenie bakterią Helicobacter pylori, wskazane jest ścisłe przestrzeganie podstawowych zasad higieny.


Poleć:
Udostępnij:

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Aktualności

  • Rak trzustki - trudny przeciwnik
    Rak trzustki jest wciąż uważany za jeden z najgroźniejszych nowotworów złośliwych. Ryzyko zachorowania na niego można jednak w istotny sposób obniżyć poprzez unikanie otyłości, palenia papierosów czy nadużywania alkoholu – przekonują eksperci.
  • WZW typu C już niedługo wyleczalne w 100%
    Wirus HCV może powodować raka wątroby i jej śmiertelną niewydolność. Nowe leki, choć na razie zbyt drogie, mogą być przełomem dla ludzi, którzy przeważnie chorują nie z własnej winy – mówili lekarze na konferencji w dniu świadomości o zapaleniach wątroby.
  • Botoks może pomóc leczyć raka żołądka?
    Botoks, najbardziej znany z zastosowania w medycynie estetycznej – do wygłaszania zmarszczek – może pomóc w leczeniu raka żołądka - wskazują badania na myszach, o których informuje pismo „Science Translational Medicine”.

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Przyczyny powiększenia wymiarów trzustki
    Wróciłam z zagranicznych wakacji z tępym bólem brzucha ulokowanym w prawym podżebrzu (ból wystąpił po wypiciu alkoholu). Wstępny wywiad z lekarzem i dostałam skierowanie na USG, które wykazało powiększoną głowę trzustki, niejednorodną o nieostrych obrysach.
  • Czarny śluz w stolcu
    Niepokoi mnie pewien objaw, jakim jest co jakiś czas prawie czarny śluz w stolcu. Czego może to być objaw?
  • Ból po laparoskopii
    Jestem 7. dzień po laparoskopowym usunięciu pęcherzyka żółciowego, oprócz dolegliwości bólowych w ranach pooperacyjnych i bólu pod prawym żebrem przy wdechu (chociaż bardziej nazwałabym to skurczem), dziś zauważyłam, że stolec jest zielony. Nie jadłam nic takiego. Czy to normalne po takiej operacji?

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują